Η Αριστερα μπορει και εχει ιδεες και προτασεις (Ελευθεροτυπια, 15.3.2009)
15/03/2009, 4:05 μμ
Filed under: Ευκλειδης Τσακαλωτος | Ετικέτες:

ΤΟΥ ΕΥΚΛΕΙΔΗ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΥ

Αμέσως μετά από την εξέλιξη της οικονομικής κρίσης η σοσιαλδημοκρατία, και το πολιτικό κέντρο γενικότερα, εμφανίστηκαν πιο έτοιμοι από τη Δεξιά να χρησιμοποιήσουν το κράτος ως εργαλείο για μια έξοδο από την κρίση. Είχαμε το σχέδιο Brown στη Βρετανία και τον Obama να υπόσχεται μια δυναμική αντιμετώπιση όταν θα ερχόταν στην εξουσία. Αλλά σταδιακά έχουν εμφανιστεί σημεία ταλάντευσης και έλλειψης αυτοπεποίθησης – για παράδειγμα γύρω από το πόσο μεγάλο κομμάτι του χρηματιστικού συστήματος πρέπει να έρθει κάτω από κρατικό έλεγχο και αν αυτή η παρέμβαση θα πρέπει να έχει προσωρινό ή πιο μόνιμο χαρακτήρα. Σε ένα επίπεδο αυτές οι ταλαντεύσεις εξηγούνται από το γεγονός ότι συνεχώς η κρίση ξεπερνάει τις πιο δυσοίωνες προβλέψεις της προηγούμενης περιόδου, με αποτέλεσμα οι υπεύθυνοι της οικονομικής πολιτικής να βρίσκονται «behind the curve” (δηλαδή πίσω από την εξέλιξη των γεγονότων). Αλλά η πραγματική αιτία πάει πολύ πιο βαθιά.

Η σοσιαλδημοκρατία βγαίνει από μια περίοδο όπου λειτουργούσε κάτω από την ηγεμονία των νεοφιλελεύθερων ιδεών. Όταν εκδηλώθηκε η κρίση οι πολιτικοί του «κεντρώου» χώρου μίλησαν για πακέτα στήριξης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, για την ανάγκη ενός νέου ρυθμιστικού πλαισίου για τη μελλοντική λειτουργία αυτού του συστήματος, αλλά και για μια πιο επεκτατική μακροοικονομική πολιτική. Αλλά μετά από μια πρώτη φάση αισιοδοξίας ότι μια μερική επιστροφή στον Κευνς θα έδινε τις αναγκαίες λύσεις, γρήγορα εμφανίστηκαν διάφορες σημαντικές αμφισημίες που έχουν έναν κοινό παρανομαστή – η σοσιαλδημοκρατία δεν έχει καθόλου καλά διαμορφωμένη ιδέα για το οικονομικό μοντέλο που θα πρέπει να εγκατασταθεί αφού ομαλοποιηθεί η κατάσταση. Και αυτό επηρεάζει και τις πιο βραχυπρόθεσμες προτάσεις που βγαίνουν από αυτό το χώρο μια και οι προτάσεις δεν μπορούν να ενσωματωθούν σε μια γενικότερη στρατηγική.

Αυτό φαίνεται πιο καθαρά στην περίπτωση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Θα πρέπει να λειτουργήσει όπως τα τελευταία είκοσι χρόνια, άντε με λίγο περισσότερη ρύθμιση και λίγα λιγότερα bonus για τους χρηματιστές; Ή πρέπει να έχουμε ένα σύστημα πιο συνδεόμενο με την πραγματική οικονομία, πιο στρατευμένο στην κεντρική λειτουργία διαμεσολάβησης μεταξύ αυτών που έχουν αποταμιεύσεις και αυτών που θέλουν να κάνουν επενδύσεις. Το σύστημα τα τελευταία χρόνια ειδικεύτηκε σε μια σειρά δραστηριοτήτων (διαχείριση των λογαριασμών των πελατών, χρηματοδότηση εξαγορών, καλύτερη αναδιανομή του ρίσκου, κλπ). Η υπόσχεση ήταν ότι τα νέα χρηματοπιστωτικά εργαλεία θα μοίραζαν καλύτερα αυτό το ρίσκο σε αυτούς που μπορούσαν καλύτερα να το σηκώσουν. Αλλά αυτή η υπόσχεση αποδείχτηκε απατηλή. Η δυναμική που εξελίχτηκε ήταν το κυνήγι όλο και μεγαλύτερο κέρδος, μέσα από, στην ουσία, κερδοσκοπικές λειτουργίες, κάτι πού αύξανε το συνολικό ρίσκο. Και πως θα μπορούσαν να ήταν αλλιώς τα πράγματα; Δεν φαίνεται εφικτό να δημιουργηθεί τόση μεγάλη νέα αξία μόνο με την καλύτερη αναδιανομή του ρίσκου πάνω σε δεδομένα περιουσιακά στοιχεία (μετοχές, ομόλογα, ακίνητα κλπ). Η αυταπάτη ότι δημιουργούταν νέος πλούτος στηρίχτηκε στις συνεχόμενες αυξήσεις των τιμών των περιουσιακών στοιχείων, μια αύξηση που όλο και περισσότερο ξεκοβόταν από την πραγματική αξία. Επί πλέον, το γεγονός ότι αυτά τα περιουσιακά στοιχεία απλώς διανεμόταν μεταξύ χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με παρόμοια χαρακτηριστικά έπρεπε να μας προειδοποιήσει ότι το συστημικό ρίσκο στο σύνολο του δεν θα μπορούσε να μειωθεί σημαντικά.

Άρα η παρέμβαση τώρα πρέπει να εμπεριέχει μια πιο ριζοσπαστική κατεύθυνση όχι μόνο επειδή στην ουσία πολλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα έχουν χρεοκοπήσει. Και ούτε μόνο επειδή πρέπει να αποφύγουμε μέτρα που αποζημιώνουν τους θύτες και κοινωνικοποιούν τις ζημιές. Αλλά επειδή χωρίς ριζικές παρεμβάσεις, δεν μπορεί να αλλάξει η αναγκαία κατεύθυνση του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Και ακριβώς επειδή ο κεντρώος χώρος λειτουργεί ακόμα κάτω από την ηγεμονία των νεοφιλελεύθερων ιδεών δεν μπορεί να προτείνει μέτρα που δίνουν πειστικές άμεσες λύσεις που συγχρόνως να συνδέονται με μια γενική εικόνα για ένα διαφορετικό μοντέλο για το μέλλον.

Για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια η Αριστερά είναι αυτή που έχει τις ιδέες αυτές που μπορούν να δώσουν μια πειστική ερμηνεία για τις αιτίες της κρίσης και ρεαλιστικές προτάσεις για τη διέξοδο από την κρίση. Και μπορεί να το κάνει αυτό γιατί συνδέει τις βραχυπρόθεσμες προτάσεις της με μια άποψη για το οικονομικό μοντέλο που πρέπει να εγκατασταθεί. Μέρος αυτού του μοντέλου είναι ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα με πολύ διαφορετικά μέσα αλλά και πολύ διαφορετικούς στόχους.

Ο Ευκλείδης Τσακαλώτος είναι καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και μέλος της ΚΠΕ του ΣΥΝ

Advertisements





Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.



Αρέσει σε %d bloggers: