Η κριση και η λιτοτητα (Αυγή, 27.5.2009)
27/05/2009, 12:33 πμ
Filed under: Χρηστος Λασκος | Ετικέτες: ,

ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΛΑΣΚΟΥ

Αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν αποτέλεσε ένα άρθρο των New York Times (ελληνική έκδοση, 17-5-2009, Ελευθεροτυπία) με τίτλο «Τρομάζει η πτώση της κατανάλωσης». Ο συντάκτης του, όπως καταλαβαίνετε, σχολιάζει την κάμψη της καταναλωτικής ζήτησης προς όφελος της αποταμίευσης στις ΗΠΑ εξηγώντας τις επιπτώσεις που αυτό θα έχει στην παράταση και στην εμβάθυνση της οικονομικής κρίσης που βρίσκεται σε εξέλιξη. Κοινώς, ο συντάκτης του γράψει κοινοτοπίες.

Τότε, λοιπόν, γιατί αυτή η βαρετή κοινοτοπία να προκαλέσει την προσοχή μου και να με ωθήσει να γράψω αυτά που διαβάζετε; Δεν είμαι βέβαιος. Κατά πάσα πιθανότητα, όμως, το ρήμα είναι που με προκάλεσε. «Τρομάζει» η πτώση της κατανάλωσης. Γιατί να «τρομάζει», όμως; Δεν είναι καιρός τώρα που πολλοί -και όχι πια ιδιαίτερα ριζοσπάστες- βρίσκουν πως ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των σύγχρονων καπιταλιστικών (αν και δεν είναι απαραίτητο να τις λένε έτσι) κοινωνιών είναι η υπερβολική κατανάλωση; Είτε από την άποψη του άχρηστου και «τεχνητού» χαρακτήρα πολλών από τις ανάγκες που πιέζουν προς ικανοποίηση, επιβαρύνοντας τον ψυχικό μας μηχανισμό με αφόρητο τρόπο, είτε από την πλευρά του μεγάλου περιβαλλοντικού κόστους, η κατανάλωση -ορθότατα, νομίζω- έχει υποστεί οξεία κριτική επί πολύ καιρό.

Θα μπορούσε, λοιπόν, η παρούσα οικονομική κρίση να βοηθήσει σε αναπροσανατολισμούς των στάσεων και των πρακτικών μεγάλου αριθμού υπηκόων των αναπτυγμένων «καπιταλιστικών δημοκρατιών» σε ωφέλιμη κοινωνικά και ψυχωφελή ατομικά κατεύθυνση. Θα μπορούσε, δηλαδή, η κρίση να αποτελέσει το έδαφος για την εγκατάσταση μιας λιτής συμπεριφοράς απέναντι στα, έτσι κι αλλιώς περιορισμένα, αγαθά του κόσμου ξαναδίνοντας στη μαγαρισμένη λέξη «λιτότητα» το νόημα της αρετής που είχε για χιλιετίες, πριν από την έλευση των άδοξων καπιταλιστικών ημερών.

Είναι γνωστό, άλλωστε, πως στις συνθήκες της προηγούμενης μεγάλης κρίσης του καπιταλισμού, αυτής της δεκαετίας του ’70, ο Ενρίκο Μπερλιγκουέρ εισήγαγε στη δημόσια συζήτηση έναν τέτοιο προβληματισμό προλαμβάνοντας τις «μεταϋλιστικές αξίες» των μετέπειτα Πράσινων. Είναι κρίμα που αυτή η παρέμβαση του τότε γραμματέα του ΙΚΚ χάθηκε στον ορυμαγδό ιστορικών συμβιβασμών και θεσμικών σοβαροτήτων, που έκαναν την προτεινόμενη αντιαλλοτριωτική λιτότητα να μοιάζει κοντινή με την άλλη, τη μαγαρισμένη, που τόσο ευνόησε την κερδοφορία των καπιταλιστών από τότε και έως σήμερα.

Όπως, ακόμη, είναι κρίμα που καρπωτές αυτών των ιδεών έγιναν κυρίως οι κατεστημένοι Πράσινοι, που ελάχιστα ενδιαφέρονται για τους όρους υπό τους οποίους μια -γιατί όχι;- ραγδαία μείωση της κατανάλωσης θα ήταν και κοινωνικά δίκαιη. Γι’ αυτό και ελάχιστα αναφέρονται σε ζητήματα αναδιανομής του πλούτου και των εισοδημάτων σε εσωτερικό και διεθνές επίπεδο, αγνοώντας επιδεικτικά -με την έπαρση, πολλές φορές, του μπουκωμένου μεσοαστού- το γεγονός πως οι κοινωνίες τις οποίες θέλουν να αναμορφώσουν αξιακά και πολιτισμικά είναι πριν από όλα κοινωνίες ταξικές. Άρα, η αναμόρφωσή τους σημαίνει πρώτα-πρώτα μια αλλαγή της σχέσης μεταξύ των τάξεων επ’ ωφελεία των κατώτερων και φτωχότερων, άρα η αναμόρφωσή τους είναι περισσότερο αντικείμενο της Πολιτικής Οικονομίας παρά των Πολιτισμικών Σπουδών και αποτέλεσμα σκληρών συγκρούσεων -όχι απλώς ευφάνταστων χάπενινγκς.

Σημαίνει, δηλαδή, αντικαπιταλιστική δραστηριότητα και επαναφορά των τόσο συκοφαντημένων προτάσεων για σχεδιασμό της οικονομίας ξανά στο επίκεντρο. Όποιος πιστεύει πως η αγορά είναι συμβατή με εκτεταμένο δημοκρατικό προγραμματισμό, τέτοιον που να απαντάει στους μεγάλους για τον πλανήτη και την ανθρωπότητα κινδύνους της εποχής μας, ας το αποδείξει καμιά φορά αντί, απλώς, να το υποθέτει. Πράγμα που χρωστούν και οι Πράσινοι στο μέτρο που δεν φαίνεται να συνυπολογίζουν, έστω και λίγο, στην κριτική τους πως όλα όσα αντιμετωπίζουμε όσο να ‘ναι κάτι έχουν να κάνουν και με τον ρημάδη τον καπιταλισμό -ούτε τη λέξη χρησιμοποιούν, βέβαια.

Βέβαια, ο «μύθος μιλάει και για μας». Γιατί ένα μεγάλο μέρος της αριστεράς, συνειδητά ή όχι, φλερτάρει με έναν κεϋνσιανισμό πολύ λίγο ευαίσθητο καταρχήν σε προβληματικές σαν αυτή που εκτέθηκε συνοπτικά παραπάνω. Και δεν κάνει. Αλλά άλλη φορά γι’ αυτό…

Ο Χρήστος Λάσκος είναι καθηγητής Λυκείου

Advertisements

Σχολιάστε so far
Σχολιάστε



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: