Για την εδραιωση του «προνοιακου σωβινισμου» (Ενθεματα Κυριακατικης Αυγης, 28.6.2009)

ΤOY ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

1. Όσες αναλογίες κι αν παρουσιάζει το σκηνικό στην Ελλάδα με αυτά που συνέβησαν στην υπόλοιπη Ευρώπη πριν και μετά τις ευρωεκλογές (μιντιακή χειραγώγηση, αποχή, πριμοδότηση των Πρασίνων, υποχώρηση της Αριστεράς, άνοδος της ακροδεξιάς και αντιμεταναστευτική υστερία), έχει σημασία να ξεκινάμε την ανάλυση από τη συγκεκριμένη κατάσταση. Όχι από ακαδημαϊσμό, αλλά γιατί, εντελώς εμπειρικά, η συζήτηση περί ακροδεξιάς στην Ανατολική ή την Κεντρική Ευρώπη είναι άλλη από αυτήν περί ΛΑΟ.Σ, γιατί το «Μπλόκο» και το Die Linke πήγαν καλύτερα από τον ΣΥΡΙΖΑ, η ΝΔ είναι πίσω από τα επιτεύγματα του Σαρκοζί και των Μπερλουσκόνι-Φίνι και το ΠΑΣΟΚ (αιμορραγώντας, έστω), «παίρνει κεφάλι», τη στιγμή που η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία καταποντίζεται.

2. Αυτός ο μεθοδολογικός «εθνοκεντρισμός» έχει μια επιπλέον σημασία, στο φόντο, πρώτον, μιας διεθνούς οικονομικής κρίσης, που όμως προχωρά με διαφορετικούς ρυθμούς και πλήττει με «ιδιαίτερο» τρόπο κάθε χώρα και, δεύτερον, μιας κρίσης της πολιτικής, που δεν ανάγεται στην οικονομική κρίση (Πουλαντζάς), ακόμα και αν οι δύο συναντιούνται. Μπορεί παντού και ιδιαίτερα σήμερα, οι «από πάνω» να μη φοβούνται και οι «από κάτω» να μην ελπίζουν και να μη νοιάζονται –αντίθετα, να γίνονται όλο και πιο κυνικοί–, είναι όμως εδώ που η «χειραφέτηση» από τα κόμματα εκφράστηκε σ’ ένα εξάμηνο με τόσο διαφορετικούς τρόπους (τον Δεκέμβριο με την εξέγερση και τον Ιούνιο με την κυνική αποχή και την «επιβράβευση» της ρατσιστικής ακροδεξιάς) και εδώ που οι «υπεύθυνοι» για την οικονομική κρίση και την αντικοινωνική της αντιμετώπιση ανασυντάσσονται, παρά τα ρεκόρ διαφθοράς και τις προσπάθειες της Αριστεράς να υποδείξει τον φταίχτη και τη διέξοδο.

3. Μιλήσαμε για «κρίση της πολιτικής»: τα κόμματα εξακολουθούν να σχηματίζουν κυβερνήσεις και να στέλνουν βουλευτές «στις Βρυξέλλες», όμως δεν είναι αυτό που ήταν και δεν κάνουν αυτό που έκαναν μέσα στην κοινωνία. Οι ισχυρές οργανώσεις τους είναι πια παρελθόν. Μέρος των λειτουργιών που δεν ασκούν πλέον αυτές έχουν αναλάβει τα ΜΜΕ και οι εταιρείες καταγραφής-διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. «Ζήσαμε», παρατηρούσε ο «Ιός» της Ελευθεροτυπίας (14.6.2009), «την πιο χειραγωγημένη εκλογική διαδικασία από την περίοδο της μεταπολίτευσης, με πρωταγωνιστές τις εταιρείες δημοσκοπήσεων που τους τελευταίους μήνες κυριάρχησαν σε ασφυκτικό βαθμό στην πολιτική σκηνή, εξαφανίζοντας πολιτικές αναλύσεις και διαλύοντας την πολιτική επιχειρηματολογία των κομμάτων».

Έτσι, όσο καλά κι αν τα λέγαμε για την οικονομική κρίση, δεν ήταν αυτή που μέτρησε. Απουσία ισχυρών οργανώσεων που θα επικοινωνούσαν τις θέσεις μας χωρίς τη μεσολάβηση του «μαγικού φίλτρου» των δημοσκοπήσεων, α) δεν μπορέσαμε να εξηγήσουμε τι ακριβώς λέμε ούτε για την κρίση ούτε για τη μετανάστευση και β) αναβαθμίσαμε την αντιπαράθεση με τους προβεβλημένους «Οικολόγους-Πράσινους» (δεδομένου και ότι απευθυνόμαστε σε κόσμο με κοινές ευαισθησίες), αφήνοντας απέξω την επιχειρηματολογία της αλληλεγγύης στους μετανάστες, μολονότι είχαμε θέσεις και δράση. Αφού κανείς (;) δεν πίεζε γι’ αυτό κι αφού δεν μας «προέκυπτε» δημοσκοπικά, υψώσαμε τους τόνους για το περιβάλλον, αφήνοντας ασχολίαστο τον Καρατζαφέρη όταν έλεγε «εδώ είμαστε Ορθόδοξοι, αν δε σας αρέσει να φύγετε» και κάνοντας πως δεν βλέπαμε πως κάθε κόμμα (από το ΠΑΣΟΚ –βλ. ντιμπέιτ– ως τους «Οικολόγους Πράσινους») «διορθώνεται» από τα ΜΜΕ με βάση τις απόψεις του στα «εθνικά».

4. Οι δημοσκοπήσεις, λοιπόν, δεν μας είπαν αυτό που δεν δικαιούμασταν να μην ξέρουμε: αυτό που μας είχε δείξει η «κινητικότητα» γύρω απ’ το Εφετείο, την Πάτρα και τον Άγιο Παντελεήμονα (ο Ριχάρδος Σωμερίτης, ας πούμε, είδε κάτι που ακόμα και κάποιοι δικοί μας δεν θέλησαν να δουν — βλ. «Βήμα» και «Αυγή», 13.6.2009), αυτό για το οποίο μας προετοίμαζαν, κλίνοντας το λαθρομετανάστης σε όλες τις πτώσεις τα τρομολαγνικά δελτία ειδήσεων των σοβαρών τηλεοπτικών σταθμών1 και αυτό για το οποίο μας είχαν προϊδεάσει με πηχυαίους τίτλους οι εφημερίδες, καθεμιά με τον τρόπο της: «Εκτός ελέγχου η λαθρομετανάστευση — Ακραίες καταστάσεις στην Αθήνα» (Citypress, 11.5.2009), «Σχέδιο χάους Νο2 — Οι μουλάδες οργάνωσαν τα επεισόδια στην Αθήνα» (Espresso, 25.5.2009), «Οι Έλληνες δε θα γίνουμε ξένοι μέσα στο σπίτι μας» (Ελεύθερος, 26/5/2009), «Αμέσως μετά τις ευρωεκλογές, σκούπα-μαμούθ για μετανάστες, τοξικομανείς» (Τα Νέα, 27.5.2009).2

5. Ακόμα κι έτσι όμως, η «σωστή» ιεράρχηση κρίνεται πάντα εκ των υστέρων. Και να μην είχαμε υποτιμήσει την επιχειρηματολογία για το μεταναστευτικό, δεν σημαίνει ότι θα είχαμε πείσει οπωσδήποτε. Η υπερπροβολή, όχι μόνο των στελεχών, αλλά και της θεματολογίας της ακροδεξιάς, δεν είναι παρά ένας λόγος. Συναφής με αυτόν, είναι η δυνατότητα του σύγχρονου ρατσιστικού λόγου να δημιουργεί εικόνες, άρα ευκολότερες ταυτίσεις και μεγαλύτερη συγκινησιακή φόρτιση: αυτό που απεχθάνεται ή φοβάται το ακροατήριο του Καρατζαφέρη, μπορεί κανείς να το φέρει στο νου ανά πάσα στιγμή· αυτό που ελπίζουμε εμείς, είναι πιο δύσκολα αναπαραστάσιμο (απαιτεί μια ορισμένη αφαιρετική σκέψη), συνεπώς κινητοποιεί και παθιάζει δυσκολότερα.

Η εκάστοτε ηγεμονία, επιπλέον, έχει τη δική της υλικότητα: Η Αριστερά ζητάει κοινωνικό κράτος –και σωστά– σε εποχές οικονομικής κρίσης· η ακροδεξιά ζητάει κάτι «ευκολότερο», υπερασπιζόμενη και οικειοποιούμενη το κράτος της κρίσης: το κράτος-Καταστολή και το κράτος-Δανειστή των 28 δις στους τραπεζίτες. Μια ματιά στο οικονομικό της πρόγραμμα αρκεί για να δει κανείς πόσο φιλολαϊκή (δεν) είναι.

Η νομιμοποίηση αυτού του κράτους μπορεί να γίνει σήμερα με όχημα τον προνοιακό σωβινισμό: αφού «δεν γίνεται» κοινωνικό κράτος μέσα στην οικονομική κρίση (είναι ακριβό), τότε δουλειά, υγεία και παιδεία («Ελλάδα») θα έχουν μόνο οι Έλληνες. Θέλει κανένας Έλληνας να βάλει το χέρι στην τσέπη για να περιθάλπονται εν δυνάμει εγκληματίες και βιαστές; Όχι.

Να λοιπόν το «πολιτικοϊδεολογικό πρόταγμα που μπορεί να λειτουργήσει ως ενοποιητικό στοιχείο νομιμοποίησης των διευθετήσεων ανάμεσα σε κράτος και κοινωνία»3. Και να η βάση της καθημερινής εμπειρίας που, βοηθούντων των ΜΜΕ, δουλεύει υπέρ του σύγχρονου ρατσισμού: Σ’ ένα από τα διαλυμένα δημόσια νοσοκομεία (που όσοι έχουν χρήματα αποφεύγουν, για χάρη των ιδιωτικών), η αναμονή στην ουρά και ο κυνισμός ενός προσωπικού που προσπαθεί ν’ αντιμετωπίσει όρθιο ένα σωρό αντιξοότητες με ελάχιστους πόρους, δοκιμάζουν την αξιοπρέπεια. Το «αντανακλαστικό», σ’ αυτές τις συνθήκες, δεν ενοχοποιεί τις κυβερνήσεις που φρόντισαν για τους μπίζνεσμεν στο χώρο της υγείας ή τους υπουργούς που άφησαν νοσοκομεία χωρίς γάζες — δεν θυμόμαστε καν τα ονόματά τους. Ο στόχος είναι αυτός που με την (εμφανή) παρουσία του επισημαίνει τις ελλείψεις που «ο Έλληνας» δεν αξίζει. Στις παρυφές της Ομόνοιας, το «αντανακλαστικό» δεν είναι «Μα τι κάνει ο Δήμος Αθηναίων, γιατί δεν υπάρχουν υγειονομικά συνεργεία;», αλλά «Επιτέλους, η Αστυνομία!» και «Πόσους πια μπορούμε να αντέξουμε;».

6. Κι όμως, το «ισχυρό» σημείο των αντιπάλων μας κάπου χάνει. Ο Καρατζαφέρης δίνει επιταγές στο Ταμείο Κατά της Φτώχειας και γίνεται δημοφιλής, γιατί νομίζει(-ουν) ότι απαντάει στο πρόβλημα. Στην πραγματικότητα αναβάλλει την απάντηση, με τρόπο οικείο στους ενοίκους της «πολυκατοικίας» της Δεξιάς: προκρίνοντας τη στιγμιαία φιλανθρωπία έναντι της θεσπισμένης φορολογίας, δηλαδή μια λύση από τη σκοπιά των εκάστοτε διαθέσεων του πλούσιου — όχι από τη σκοπιά εκείνου που έχει ανάγκη. Βλέποντας την κοινωνική αλληλεγγύη σαν εξάρτηση των φτωχών απ’ το «αδύναμο» κράτος, εκείνο που αντιπροτείνει είναι η εξάρτησή τους από τους πλούσιους. Ο προνοιακός σωβινισμός και η εθνική ιεράρχηση των αναγκών, συνεπώς, είναι μετάθεση της απάντησης στο πρόβλημα — και μάλιστα με καθόλου «φιλολαϊκό» πρόσημο: κοινωνικό κράτος υπάρχει είτε για όλους είτε για κανέναν.

Παλιότερα αυτό θα ήταν μια αυτονόητη παραδοχή και για τους νυν ενοίκους της οδού Ιπποκράτους. Σήμερα, δυστυχώς, δεν είναι.

________________________

1 Απ’ τον ΣΚΑΙ ως …το STAR, σαν τον ήρωα του γνωστού ανεκδότου με τον Τοτό και το σκουλήκι, ο «λαθρομετανάστης» βρίσκεται παντού και φταίει για όλα.

2 Άποψη επί του θέματος δεν παρέλειψαν να εκφέρουν και έμπειροι δημοσιογράφοι κουτσομπολίστικων φύλλων και μεσημεριανών εκπομπών, τις μέρες που η Αστυνομία διεκπεραίωνε το πρώτο (προεκλογικό) μέρος των επιχειρήσεων-πογκρόμ.

3 Μ. Σπουρδαλάκης, Κρίση της πολιτικής, στο «Εντός Εποχής», Η Εποχή, 29.3.2009


Advertisements

Σχολιάστε so far
Σχολιάστε



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: