Δεν εκχωρουμε τη συλλογικη ευθυνη (ΕΠΟΧΗ, 29.6.2009)
21/07/2009, 5:12 μμ
Filed under: - Εγραψαν, διαβασαμε, μας αρεσαν - | Ετικέτες:

ΤΟΥ ΘΟΔΩΡΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ

Στην αριστερά ο αρχηγισμός, μετά τη σταλινική περίοδο, δεν έχει παράδοση. Ακόμα και τα κόμματα που δυσκολεύτηκαν να ξεκόψουν από τον σταλινισμό ή και όσα, σαν το ΚΚΕ, επανήλθαν σε αυτόν, δεν έχουν ούτε προσωπολατρεία ούτε “ενός ανδρός” ή “μιάς γυναικός” αρχή. Στην Ελλάδα, στο ΚΚΕ εσωτερικού, υπήρξε μια προσπάθεια, στα 1983-85 να συνδεθεί η πορεία του κόμματος με μία, όπως λέχθηκε, χαρισματική προσωπικότητα, η προσπάθεια όμως συνέβαλε στη διάσπαση και διάλυση του κόμματος.
Η απέχθεια της αριστεράς για τον αρχηγισμό και τις προσωποπαγείς δομές έχει προφανή αίτια. Όλη την προγραμματική της φυσιογνωμία και όλη την κριτική της στο υφιστάμενο αστικό καθεστώς, τις διαπερνά η επισήμανση ότι αυτό το καθεστώς καταστρέφει τη συλλογικότητα, την αλληλεγγύη και τη δημοκρατία και εκτρέφει τον ανταγωνισμό, την ιεραρχία και τον αυταρχισμό. Οι αστικές επιδιώξεις είναι ατομικές-ιδιωτικές επιδιώξεις. Συλλογικές επιτυχίες ή αποτυχίες μεταφράζονται σε ατομικές, αποφέρουν ιδιωτικά οφέλη ή ατομικές ζημιές. Στο πολιτικό πεδίο, η μεταφορά του προτύπου της ιδιωτικής επιχείρησης με τον πανίσχυρο ιδιοκτήτη-διευθυντή ή διευθυντή εντεταλμένο του ιδιοκτήτη και τους υποτακτικούς του χαρακτηρίζει την οργάνωση των πολιτικών κομμάτων και της πολιτείας. Είναι η οργάνωση που χρειάζεται για τον συγκερασμό ανταγωνιστικών συμφερόντων και την επιβολή μέτρων εναντίον του κοσμάκη. Το αρχηγικό κόμμα δεν είναι συσπείρωση ανθρώπων υπό μία χαρισματική προσωπικότητα, όπως νομίζουν πολλοί, που η ύπαρξή του εξαρτάται από αυτήν την προσωπικότητα· είναι το κόμμα που στον εκλεγμένο αρχηγό και στις ικανότητές του εναποθέτουν όλοι τις ελπίδες τους. Γι’ αυτό η ισχύς του πρέπει να είναι απεριόριστη: τάλε κουάλε η δομή του αυταρχικού αστικού κράτους με τον πανίσχυρο πρωθυπουργό ή πρόεδρο. Αυτός είναι και ο λόγος που το πιο μοντέρνο ελληνικό πολιτικό κόμμα, το ΠΑΣΟΚ, οργανώνει εορταστική εκλογή του αρχηγού, με την επιδίωξη της μέγιστης λαϊκής συμμετοχής – ακόμα κι αν χρειάζεται λίγη νοθεία: η τελευταία εκλογή προέδρου στο ΠΑΣΟΚ είχε «πρωτόγνωρη», είπαν, συμμετοχή, κι ας ήταν το πλήθος που πήγε να ψηφίσει, πάλι σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, μόλις το ένα τρίτο όσων είχε δηλωθεί ότι συμμετείχαν στην προηγούμενη εκλογική φιέστα.

Αυτή η δομή συνεπάγεται φυσικά και την επικράτηση των προσωπικών επιλογών του εκάστοτε αρχηγού, αλλά και την απόλυτη ευθύνη του. Στα αστικά κόμματα η νίκη είναι το «προσωπικό στοίχημα» του αρχηγού, ο οποίος μετά την ήττα παραιτείται. Σ’ εμάς δεν υπάρχουν προσωπικά στοιχήματα, γιατί δεν εκχωρούμε τη συλλογική ευθύνη μας ούτε παραχωρούμε σε κανέναν το δικαίωμα να παραιτείται (από θέσεις στις οποίες εμείς τον βάλαμε ή που τρέξαμε και κολλήσαμε αφίσες για να εκλεγεί) όποτε αισθάνεται θιγμένος.

Να τα σκεφτούμε από την αρχή

Βέβαια, οι δικοί μας ηγέτες, των διαφόρων οργανώσεων και κομμάτων της Αριστεράς, δεν πολιτεύονται –ούτε πολιτεύτηκαν ποτέ– σαν τους αρχηγούς των αστικών κομμάτων. Τα κομματικά μας όργανα και οι εκπρόσωποί μας δεν διορίζονται, τις αποφάσεις μας τις παίρνουμε είτε με διαβούλευση είτε δι’ ανατάσεως της χειρός. Η κριτική, π.χ., που είχε διατυπωθεί από τις στήλες της Εποχής για την εκλογή του προέδρου του Συνασπισμού από το συνέδριο του κόμματος (επί Νίκου Κωνσταντόπουλου κιόλας) ήταν προβλεπτική κριτική, δεν αναφερόταν σε υπαρκτά φαινόμενα αυταρχισμού και αρχηγισμού, αλλά στη δυνατότητα να αναπτυχθούν τέτοια φαινόμενα. Είναι, βλέπεις, πολύ δύσκολο να αντισταθείς στο περιβάλλον που έχει αποδεχτεί και υποστηρίζει τον αυταρχισμό και την προεδροκρατία. Αυτό το περιβάλλον τιμωρεί κιόλας, εάν προβάλεις αντίσταση: συλλογικά σχήματα εμφανίζονται σαν αδύναμα, σαν επιτροπείες, εκλεγμένοι πρόεδροι που αποφεύγουν να αρχίζουν τη φράση τους με το «Εγώ» χαρακτηρίζονται λαπάδες, αν δηλώσουν ότι ένα θέμα δεν το ξέρουν και υπάρχουν στο κόμμα τους άλλοι που το ξέρουν καλύτερα, τότε οι ίδιοι χαρακτηρίζονται ανίδεοι. Το αστικό καθεστώς και τα φερέφωνά του απαιτούν μονοκρατορία και δεν καταλαβαίνουν τίποτε άλλο.

Έχω την εντύπωση ότι δεν πρόκειται απλώς για αδυναμία εννόησης του αλλιώτικου, του συλλογικού, του απροέδρευτου ως επιθυμητής κατάστασης και ως καταστατικής αρχής. Τέτοια φαινόμενα τους δημιουργούν ανασφάλεια. Τους βάζουν τον καθρέφτη μπροστά στη μίζερη προεδροκρατία και την οπαδοσύνη τους. Γι’ αυτό και οι θεσμικές προβλέψεις δεν χωρούν εναλλακτικές μορφές πολιτικής οργάνωσης. Ο «αρχηγός του κόμματος» ή ο «πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας» έχουν προνόμια που δεν αποδίδονται σε συλλογικά όργανα, ο κανονισμός της Βουλής ευνοεί τις αγεληδόν οργανωμένες κοινοβουλευτικές ομάδες.

Αυτά όλα πολιορκούν κι εμάς. Θα ήταν αφέλεια να πιστέψουμε ότι σε αυτό το περιβάλλον οι εκλεγμένοι μας εκπρόσωποι δεν θα αισθάνονται το συλλογικό σαν κορσέ, δεν θα υπάρξουν ανταγωνισμοί που αποσκοπούν στην προσωπική (την ιδιωτική δηλαδή) επικράτηση ή επιδιώξεις να αποφευχθεί η κριτική και ότι δεν θα υπάρξουν προσπάθειες να δημιουργηθεί ένας στενός κύκλος εμπίστων του αρχηγού (ή του επίδοξου αρχηγού) – ο προπομπός της καμαρίλας. Τέτοια θα υπάρξουν, έχουν υπάρξει στο παρελθόν με καταστροφικές συνέπειες για την αριστεροσύνη μας, δηλαδή για τον ανατρεπτικό χαρακτήρα του εγχειρήματός μας.

Πλουραλιστική εκπροσώπηση

Η φράση του Μανόλη Γλέζου ότι στον ΣΥΡΙΖΑ έχουμε καταργήσει τους αρχηγούς δεν είναι απολύτως ακριβής. Το καθεστώς μας επιβάλλει να έχουμε μονοπρόσωπη ηγεσία στη Βουλή και μονοπρόσωπη ηγεσία στις εκλογικές αναμετρήσεις· είδαμε ότι αυτή η κατάσταση έχει δυσμενείς επιπτώσεις και μπορεί να έχει ακόμη δυσμενέστερες. Επομένως είναι απολύτως αναγκαίο εμείς να υπονομεύσουμε αυτή την επιβολή. Ίσως η κρίση που παρουσιάστηκε στον Συνασπισμό και αντανακλά στον ΣΥΡΙΖΑ και που απειλεί να μας καταστρέψει, ίσως είναι ευκαιρία να ξανασκεφτούμε όλα από την αρχή. Λόγου χάριν, το επιχείρημα ότι υπάρχει μια συμφωνία για το ποιος θα ηγείται εσαεί του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογικές αναμετρήσεις, έχει να κάνει με τη μονοπρόσωπη «συστημικού τύπου» ηγεσία, και μεταφέρει στον ΣΥΡΙΖΑ έναν άγονο και ανούσιο εσωτερικό ανταγωνισμό εξουσίας του  Συνασπισμού. Αν υπήρχε τέτοια συμφωνία, η νέα ηγεσία του Συνασπισμού θα έπρεπε να την καταγγείλει αμέσως εν ονόματι της ανανέωσης αλλά και της λογικής, διότι είναι μια ανούσια και απολιτική τυπολατρεία – στο κάτω κάτω εμείς δεν είμαστε Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία, όπου τσακώνονται ο άγιος Μόσχας και ο άγιος Κωνσταντινουπόλεως. Και γιατί η εκπροσώπησή μας πρέπει να είναι ένα πρόσωπο και όχι δύο ή πέντε που θα εναλλάσσονται για να μην μιλούν κουιντέτο; Πώς το καταφέρνουν οι γερμανοί σύντροφοί μας (που είναι και ενιαίο κόμμα) και δεν μπορούμε εμείς; Εννοώ πολυπρόσωπη εκπροσώπηση –αντί ηγεσίας– σε όλα τα επίπεδα με σκληρή συζήτηση για την πολιτική και με τακτική αλλαγή των προσώπων.

Ας αφήσουμε λοιπόν τα ρηχά επιχειρήματα περί συμβολαίων, επιχειρήματα που εξυπηρετούν μονάχα εξουσιαστικές επιδιώξεις. Η πλουραλιστική εκπροσώπηση στον δημόσιο λόγο και στα εκλεγμένα όργανα του κράτους δεν είναι συμβατική υποχρέωση που απορρέει από συμβόλαια μεταξύ των μερών του ΣΥΡΙΖΑ. Χωρίς αυτήν δεν έχει νόημα η συνύπαρξή μας, και επομένως είναι επιβεβλημένη – για ουσιαστικούς και όχι ια συμβατικούς λόγους. Συμβόλαια υπογράφονται στον κόσμο των αστών, εκεί που σκοπός της ύπαρξης του καθενός είναι να βγάλει το μάτι τ’ αλλουνού. Εμείς ας συζητάμε τι συμφέρει το κίνημά μας, τι υπηρετεί προπάντων τους απελευθερωτικούς σκοπούς μας κι έτσι ας καθορίζουμε τον ρόλο του καθενός και της καθεμιάς μας, και έτσι ας φτιάχνουμε και αλλάζουμε τις εκπροσωπήσεις μας.

Advertisements

1 σχόλιο so far
Σχολιάστε

..καλα ολα,αλλα δεν υπαρχει συλλογικη ευθυνη,οπως δεν υπαρχει και συλλογικη ηθικη.
Την προσωπικη του ευθυνη την φερνει μεχρι τον θανατο του ενας υπευθυνος ανθρωπος.(καλα μας τα λεει ο Καρλ Γιασπερ…)
σαν φτωχος και μονος ανενταχτος,αναρωτιεμαι πως θα επιμεριζεται η ευθυνη της προεκλογικης εκστρατειας στα «στελεχη «συνιστουσων που ουτε καν τα προταθηκε να συμμετεχουν?

Σχόλιο από Ζησης




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: