Η «ασφάλεια» υπεράνω της ελευθερίας;
02/09/2009, 7:33 πμ
Filed under: Κωστας Σταματης | Ετικέτες:

(ΑΥΓΗ – ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ 01/09/2009 )
του Κώστα Σταμάτη

Σχετικά πρόσφατα, ο υπουργός Δικαιοσύνης κύριος Δένδιας, στην απέλπιδα προσπάθειά του να δικαιολογήσει ανελεύθερα νομοθετήματα, δήλωσε απερίφραστα ότι η «ασφάλεια» είναι το σπουδαιότερο ατομικό δικαίωμα του πολίτη. Κανονικά, η δήλωση θα μπορούσε να προέρχεται από κρατικό λειτουργό δικτατορικής κυβέρνησης. Και όμως, προέρχεται από πολιτικό παράταξης που αυτοαποκαλείται φιλελεύθερη. Δεν θα βραδυπορήσω εδώ σε στο ατομικό δικαίωμα του πολίτη σε δημόσια ασφάλεια κατά κυριολεξία απλώς δεν υπάρχει. Θα εστιάσω την προσοχή στη δήθεν ιεράρχηση της «ασφάλειας» πάνω από την ελευθερία.

Ας αρχίσουμε από τα βασικά. Σε κράτος δικαίου, πράγματι, η τήρηση της νομιμότητας συνδέεται εγγενώς και αναγκαίως με τη δυνατότητα αμοιβαίου καταναγκασμού. Πρόκειται για τη δυνατότητα η έννομη τάξη να εξαναγκάσει επιμέρους υποκείμενα δικαίου να πράξουν ή να παραλείψουν κάτι το οποίο από μόνα τους δεν θα ήθελαν, για δικούς τους λόγους. Η δυνατότητα αυτή συνάπτεται με τη φύση του νεωτερικού Δικαίου, ως τάξης συνύπαρξης της ελευθερίας καθενός προς την ελευθερία των άλλων κάτω από νόμους με καθολική ισχύ.

Η πιθανότητα παράβασης των θεσπισμάτων της έννομης τάξης είναι διηνεκής σταθερά της ανθρώπινης κατάστασης, προς ζημία της ελευθερίας άλλων ή των κοινών όρων ελευθερίας. Προς τούτο απαιτείται οπωσδήποτε να υπάρχει η δυνατότητα καταναγκασμού εις βάρος των αδικοπραγούντων. Για να είναι όμως αυτή νομιμοποιημένη, αξιώνεται να είναι συμβατή με την ελευθερία όλων, σε συμφωνία με νόμους με ισχύ γενική. Η δυνατότητα έννομου καταναγκασμού νομιμοποιείται εφόσον οι υποκείμενοι σ’ αυτή δεσμεύονται αμοιβαίως κάτω από μια γενική υποχρέωση για σύννομη συμπεριφορά. Αυτή αποβλέπει να διασφαλίσει ατομικές και συλλογικές προϋποθέσεις για την απόλαυση της αυτονομίας των προσώπων.

Συστατικό στοιχείο της εξωτερικής χρήσης της ελευθερίας είναι η προσωπική ελευθερία και συγχρόνως η προσωπική ασφάλεια καθενός από αθέμιτες προσβολές τρίτων. Συντεταγμένος καταναγκασμός νομιμοποιείται στο μέτρο που απαιτείται προκειμένου να αναιρούνται οι πράξεις που αίρουν ή θίγουν την ελευθερία των προσώπων. Υπάρχει λοιπόν διαλεκτική συσχέτιση και αμφίδρομη δικαιολόγηση μεταξύ εξωτερικής ελευθερίας και (επίσης εξωτερικού) καταναγκασμού.

Η αμοιβαία δυνατότητα καταναγκασμού δεν είναι συνεπώς -απλώς και σε κάθε περίπτωση- «αναγκαίο κακό», όπως συχνά υπολαμβάνεται. Σε κανονιστικό επίπεδο, σε πολιτεία θεσμοποιημένης ελευθερίας είναι όρος διατήρησης της ελευθερίας. Εξ αυτού ακριβώς η δυνατότητα αυτή αντλεί την ηθικοπολιτική της νομιμοποίηση. Δεν πρόκειται συνεπώς για εξωτερική ή εργαλειακή σύνδεση, η οποία θα εξαντλούνταν απλώς στη δύναμη επιβολής και αποτελεσματικής εφαρμογής του Δικαίου. Εργαλειακή είναι η υφή του καταναγκασμού κατʼ εξοχήν σε αυταρχική έννομη τάξη. Σ’ αυτή σημειώνεται σοβαρό έλλειμμα ηθικοπολιτικής νομιμοποίησης. Στους κόλπους της κυριαρχεί όχι η ασφάλεια των πολιτών, αλλά ο φόβος για το ενδεχόμενο αυθαιρεσίας από τους κρατούντες.

Συνακόλουθα «δημόσια τάξη και ασφάλεια» προκύπτει από τη συνεπή και αποτελεσματική τήρηση των κανόνων που εγγυώνται τις θεμελιώδεις ελευθερίες των προσώπων, τα δημόσια και συλλογικά αγαθά, την κανονική εκτύλιξη της έννομης επικοινωνίας των ανθρώπων και την, σε γενικές γραμμές, εύστοχη επίλυση των έννομων διαφορών, τόσο μεταξύ τους όσο και προς το κράτος. Δημόσια τάξη και ασφάλεια συντρέχει, στο μέτρο που ό,τι θίγει τη νομιμότητα σε έννομη τάξη ελευθερίας αίρεται με τρόπο σύννομο και συντεταγμένο, εν ανάγκη με μέσα κρατικού καταναγκασμού. Ακριβώς χάρη σʼ αυτή την ενεργό ιδιότητα, η έννομη τάξη αναπτύσσει και ορισμένη προληπτική, αποτρεπτική λειτουργία, ειδική και γενική. Αυτή αναφέρεται στην αποτροπή παράνομων πράξεων με αντικειμενική ηθική απαξία, τόσο στους δημόσιους όσο και στους ιδιωτικούς χώρους, εις βάρος συμφερόντων και αγαθών είτε δημόσιων είτε ιδιωτικών.

Κατά συνέπεια, σε πολιτεία δικαίου δεν μπορεί να νοηθεί αντίθεση μεταξύ «ελευθερίας» και «δημόσιας ασφάλειας», όπως συχνά γίνεται λόγος απερίσκεπτα ή υποβολιμαίως, αφού αυτές δεν μπορούν καν να τοποθετηθούν στην ίδια αξιακή βάση! Η ελευθερία είναι πρωτογενώς όρος νομιμοποίησης της έννομης τάξης. Ενώ η δημόσια τάξη και ασφάλεια ενέχει παράγωγη αξία από την τήρηση της νομιμότητας στη συνολική κλίμακα της έννομης τάξης. Η ασφάλεια είναι υπηρετική της ελευθερίας και όχι αντιστρόφως. Άρα δεν τίθενται στο ίδιο επίπεδο, ώστε να υποχρεωθούμε σε κάποια νοθευμένη δοσολογία εις βάρος της ελευθερίας. Τα περί του αντιθέτου του κυρίου υπουργού είναι απλώς προφάσεις εν αμαρτίαις. Και μάλιστα άκρως επικίνδυνες για την αληθινή ασφάλεια των πολιτών.

 
Ο Κ. Σταμάτης είναι καθηγητής του Τμήματος Νομικής του Α.Π.Θ.

Advertisements

Σχολιάστε so far
Σχολιάστε



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: