ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΜΕΤΑ: ΤΑ ΔΥΟ ΙΣΧΥΡΑ ΧΑΡΤΙΑ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ
27/09/2009, 7:37 μμ
Filed under: Ευκλειδης Τσακαλωτος | Ετικέτες:

ΤΟΥ ΕΥΚΛΕΙΔΗ ΤΣΑΚΑΛΩΤΟΥ

Ένα χρόνο μετά, που βρισκόμαστε με τη διεθνή οικονομική κρίση; Αν είναι να πιστέψουμε τις χρηματαγορές τα πράγματα πηγαίνουν πολύ καλύτερα από τις πρόσφατες πολύ δυσοίωνες προβλέψεις. Κάποιες χώρες έχουν καταφέρει να σταθεροποιήσουν την προηγούμενη ελεύθερη πτώση και μερικές άλλες δείχνουν ακόμη και κάποια ανάκαμψη σε κάποιους δείκτες. Ωστόσο όπως γράφει και ο Ηλίας Ιωακείμογλου δεν έχουν αναιρεθεί οι βασικές αιτίες τις κρίσης και το πιο πιθανόν είναι ότι έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια μακρά περίοδο στασιμότητας. Δεν διαφαίνεται ακόμα κάποιο νέο μοντέλο καπιταλιστικής συσσώρευσης που δεν θα βασίζεται στο δανεισμό και στη κατανάλωση.

Συγχρόνως, μέτρα κεϋνσιανού τύπου όλο και περισσότερο αντιμετωπίζουν σφοδρή αντίσταση από συντηρητικές δυνάμεις (ο Χρήστος Λάσκος και ο Γιάννης Μηλιός εξηγούν κάποιους από τους λόγους για αυτή την αντίδραση). Τους τελευταίους δύο μήνες τείνει να κυριαρχεί μια πολιτική ατζέντα κατά των ελλειμμάτων και του δημοσίου χρέους. Όμως μια περιοριστική πολιτική μπορεί κάλλιστα να δημιουργήσει ένα φαύλο κύκλο όπου οι προσπάθειες να «νοικοκυρευτούν» τα δημοσιονομικά οδηγεί σε μείωση του εισοδήματος, με αποτέλεσμα ο λόγος χρέους προς εισοδήματος να χειροτερεύει αντί να βελτιώνεται. Σε αυτές τις συνθήκες δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ένα δεύτερο επεισόδιο στην κρίση όπως έγινε και μετά από την κρίση του μεσοπολέμου. Και τότε οι συντηρητικές δυνάμεις κατάφεραν να επιβάλουν μια ατζέντα δημοσιονομικού περιορισμού που οδήγησε στις ΗΠΑ στη δεύτερη κρίση του 1937. Και όπως ξέρουμε το οικονομικό πρόβλημα δεν είχε λυθεί πριν από την έναρξη του πολέμου.

Στις προηγούμενες αναλύσεις του Εντός είχαμε γράψει ότι σε μια κρίση αυτό που διακυβεύεται είναι πια πολιτική δύναμη θα μπορέσει να δώσει την πιο πειστική εξήγηση για την κρίση και ότι αυτό είναι που κατάφεραν οι νεοφιλελεύθεροι στην κρίση της δεκαετίας του εβδομήντα. Δηλαδή ότι έφταιγαν οι ψιλοί μισθοί και τα συνδικάτα, το κοινωνικό κράτος, η έλλειψη ευελιξίας στην αγορά εργασίας. Στη τωρινή συγκυρία δεν βλέπουμε μια αντίστοιχη και πειστική ερμηνεία. Και αυτό που κάνει εντύπωση είναι πόσο λίγο έχουν αλλάξει οι αφηγήσεις των δυνάμεων της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς. Ο πολλά υποσχόμενος Ομπάμα οπισθοχωρεί σε σημαντικά ζητήματα – τράπεζες, σύστημα υγείας κλπ – και δεν είναι σίγουρη η μελλοντική πορεία του. Ο φόβος είναι ότι καταφέρνει να απογοητεύει τους πιο ριζοσπάστες οπαδούς του χωρίς να μπορεί να κρατήσει τη γραμμή από πιέσεις που έρχονται από τη δεξιά του. Είναι ένα σενάριο που έχει παιχτεί, βεβαίως, πολλές φορές στην Ευρώπη με σοσιαλδημοκρατικές κυβερνήσεις, κάτι που επιβεβαιώνεται από τις πρόσφατες δηλώσεις του Prodi και με την κριτική διάθεση του για την τελευταία εμπειρία κεντροαριστερής διακυβέρνησης στην Ιταλία.

Και στην Ελλάδα το σύστημα εξουσίας έχει καταφέρει να κρατήσει το πλαίσιο συζήτησης και αντιπαράθεσης για την κρίση σε «ασφαλή» πλαίσια. Οι λόγοι του Καραμανλή θα μπορούσαν να ήταν γραμμένοι το 2004 και το 2007. Μιλάει για τις ίδιες «μεταρρυθμίσεις» σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα μετά από το 2008. Η οικονομική κρίση παρουσιάζεται ως ένα εξωγενές σοκ, κάτι σαν φυσικό φαινόμενο όπου καμία οικονομική θεωρία, καμία πολιτική, κανένας πολιτικός σχηματισμός δεν μπορεί να φέρει την ευθύνη. Από την άλλη ο Παπανδρέου βρίσκεται πολύ πίσω από τον Ομπάμα και δεν πείθει ούτε όταν μιλάει για αναδιανομή του εισοδήματος ούτε όταν μιλάει ότι το χρέος θα μειωθεί μέσα από την ανάπτυξη, ιδιαίτερα όταν δεν παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο πλάνο για την αύξηση θέσεων εργασίας. Οι αυξήσεις μισθών που προτείνει δεν θα αυξήσουν το μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα, και για το ύψος των φορολογικών συντελεστών αρνείται να μας πληροφορήσει. Η έμφαση που δίνεται από όλους τους αντιπροσώπους του ΠΑΣΟΚ για την τραγική κατάσταση των δημοσιονομικών μεγεθών που θα κληρονομήσει από τη ΝΔ μας προετοιμάζει για την αλλαγή πλεύσης που θα παρατηρήσουμε στη συζήτηση του προϋπολογισμού το Δεκέμβρη: εμείς θέλαμε να κάνουμε περισσότερο αλλά παραλάβαμε καμένη γη. Όπως επισημάνει ο Γιάννης Μηλιός οι δυνάμεις της κεντροδεξιάς και κεντροαριστεράς, παρά τις όποιες διαφορές τους, πασχίζουν για να μην πληγεί ο πυρήνας των μέχρι τώρα ακολουθούμενων πολιτικών. Οι επιχειρηματικότητα, οι ιδιωτικοποιήσεις και το πλαίσιο του σύμφωνου σταθερότητας δεν αμφισβητούνται ούτε κατά ελάχιστον.

Σε αυτό το πλαίσιο η αριστερά έχει δύο, τουλάχιστον, ισχυρά χαρτιά. Το πρώτο είναι ότι η κρίση δεν πρόκειται να εξαφανιστεί για πολλά χρόνια, και επόμενο είναι να εισερχόμαστε σε μια μακριά περίοδο κοινωνικών αντιδράσεων και ζυμώσεων μα απρόβλεπτες, αυτή τη στιγμή, συνέπειες. Το δεύτερο είναι ότι δεν έχουν οι αντίπαλοι μας μια πειστική ερμηνεία για την κρίση. Και όσο δεν δημιουργούνται οι συνθήκες για να ξεπεραστεί η κρίση τότε αυτό το έλλειμμα θα δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα στις συστημικές δυνάμεις. Από αυτή την οπτική γωνιά τα καθήκοντα της δικής μας αριστεράς είναι αρκετά σαφή. Το ευτύχημα είναι ότι για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίας έχουμε τις ιδέες αυτές που μπορούν να δώσουν πειστική ερμηνεία για την κρίση. Πολλές από αυτές έχουν συζητηθεί σε παλαιότερα τεύχη του Εντός, και η συζήτηση συνεχίζεται. Αλλά και παγκοσμίως, η αριστερά έχει αναδείξει πολλά από τα στοιχεία της ερμηνείας – η υπερσυσσώρευση του κεφαλαίου, ο ρόλος των ανισοτήτων και η ακαταλληλότητα των χρηματαγορών να ασκούν κοινωνική πολιτική, η εγγενή αστάθεια του χρηματοπιστωτικού συστήματος και άλλα πολλά. Βεβαίως υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις, και δεν δίνουν όλοι την ίδια έμφαση στους επιμέρους παράγοντες. Αλλά σιγά σιγά διαμορφώνεται μια συνολική εικόνα για μια πειστική ερμηνεία.

Και ακριβώς επειδή έχουμε τα στοιχεία μιας πειστικής ερμηνείας, έχουμε επίσης και ικανοποιητικές απαντήσεις για τις κατευθύνσεις που προτείνουμε. Ξέρουμε, για παράδειγμα ότι σε μια κρίση οι ανάγκες των πολλών για μισθούς και συντάξεις, αλλά και για κοινωνικές επενδύσεις, γίνονται μέρος της λύσης των οικονομικών προβλημάτων. Δεν χρειάζονται μόνο για λόγους κοινωνικής δικαιοσύνης, αλλά και για να δημιουργηθεί νέος πλούτος. Και το τελευταίο δεν γίνεται χωρίς τη δημιουργία πολλών θέσεων εργασίας. Με αυτό το τρόπο σταδιακά θα λυθεί και το πρόβλημα του χρέους και των ελλειμμάτων.  Από την άλλη δεν περιοριζόμαστε σε θέματα ενεργούς ζήτησης, δεν είμαστε κεϋνσιανοί. Ξέρουμε ότι όταν θα δημιουργηθεί αυτός ο συσχετισμός δυνάμεων που θα απαιτεί οι κοινωνικές ανάγκες να έρθουνε στο επίκεντρο της πολιτικής, τότε έχουμε πολλά να πούμε για τις συλλογικές πρακτικές και για τους νέους θεσμούς που θα μπορέσουν να ανταποκριθούν σε αυτές τις ανάγκες. Με διαφορετικά παραγωγικά πρότυπα, με νέες αντιλήψεις για τη λειτουργία του κράτους και με άλλα πολλά.

Αλλά αυτή τη στιγμή προέχει η συγκρότηση μιας κοινωνικής δύναμης που θα προωθεί μια ασπίδα κοινωνικής προστασίας, που θα μπλοκάρει αντιδραστικές λύσεις και θα αναδεικνύει τη δυνατότητα για μια πολύ διαφορετική προσέγγιση. Και σε αυτό το εγχείρημα οι αξίες μας, οι ιδέες μας και οι προτάσεις μας έχουν τη δυνατότητα να μετεξελιχθούν σε μια τεράστια υλική δύναμη.

Advertisements

Σχολιάστε so far
Σχολιάστε



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: