Εγγυητης δημοκρατιας το κομμα (ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 18.10.2009)

TOΥ ΜΙΧΑΛΗ ΣΠΟΥΡΔΑΛΑΚΗ

Οι παρενέργειες της επιλογής των πολιτικών ελίτ, μετά την πτώση της χούντας, να αναθέσουν τη θεμελίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος στα κόμματα και το κομματικό σύστημα είναι γνωστές: Ελεγχος και υποκατάσταση των κοινωνικών πρωτοβουλιών από τα κόμματα, εμπέδωση και «γραφειοκρατικοποίηση» του πελατειακού κράτους, πλήρης κομματικοποίηση της δημόσιας σφαίρας και κρίση αντιπροσώπευσης.

Τα κόμματα έστρεψαν την πλάτη τους στην κοινωνία, στράφηκαν στο κράτος και διαγκωνίζονται σκληρά για το ποιο μπορεί να υπηρετεί καλύτερα τα εκάστοτε κρατικά προτάγματα. Δεν αποτελεί, λοιπόν, έκπληξη ότι η κοινωνία πληρώνει τα κόμματα με το ίδιο νόμισμα: Τους γυρίζει την πλάτη, τα εμπιστεύεται λιγότερο από κάθε άλλο θεσμό και τα εγκαταλείπει, υιοθετώντας μάλιστα μια συχνά απαξιωτική στάση απέναντί τους.

*Τα παθογενή φαινόμενα και πρακτικές, που αποδίδονται στο βίο και την πολιτεία και κυρίως τον ρόλο των πολιτικών κομμάτων στη μεταπολιτευτική μας δημοκρατία, έχει οδηγήσει σε πολιτικές και πολιτειακές δυσλειτουργίες. Κόμματα και κομματικό σύστημα αδυνατούν να λειτουργήσουν ως πολιτικοί εκφραστές της κοινωνίας και δεν φαίνονται πλέον ικανά όχι μόνο να εμπνεύσουν, αλλά ακόμη και να λειτουργήσουν ως φορείς δημοκρατικής ένταξης της κοινωνίας στο πολιτικό σύστημα.

*Η κοινωνία φαίνεται να μην υπακούει πλέον στις δεδομένες πολιτικές και κομματικές πρακτικές και να αναζητά δικές της πολιτικές εκφράσεις και διεξόδους (Αρθρο 16, Δεκέμβρης, κινητοποιήσεις αγροτών κ.λπ). Οι εξελίξεις αυτές, εκτός των άλλων, αποκαλύπτουν -συχνά με τον πλέον δραματικό τρόπο- την αναποτελεσματικότητα του κράτους να ανταποκριθεί ακόμη και στις πλέον απλές διοικητικές του υποχρεώσεις.

*Ετσι, λοιπόν, τα κόμματα, με τις συγκεκριμένες σχέσεις που καλλιέργησαν με την κοινωνία, δόμησαν ένα κομματικό/πολιτικό σύστημα που με τη μορφή «δικομματισμού» αποτελεί ένα σύστημα εξουσίας, το οποίο με δυσκολία εξασφαλίζει την απρόσκοπτη αναπαραγωγή του συστήματος.

*Στο κενό που δημιουργείται παρεμβαίνουν τα ΜΜΕ (κυρίως ηλεκτρονικά) και διεκδικούν μέρος της πάλαι ποτέ παντοδυναμίας του κομματικού συστήματος. Μάλιστα, σε συστράτευση με εκείνες τις πνευματικές και πολιτικές ελίτ που, φοβούμενες την κοινωνική δυναμική του μεταπολιτευτικού σκηνικού είχαν προκρίνει και επέβαλλαν μια κομματικά ελεγχόμενη δημοκρατία, καταφέρονται κατά των πολιτικών κομμάτων και κατ’ επέκταση όλων των συλλογικών πολιτικών και κοινωνικών εκφράσεων, θεσμών, πρωτοβουλιών και πρακτικών. Η συμβολή των κομμάτων στη δημοκρατία αποσιωπάται, οι παρενέργειές τους στην κομματική μας δημοκρατία μεγεθύνονται και έτσι νομιμοποιείται η προαναγγελία του «τέλους» τους.

*Ανταποκρινόμενος σε αυτό το κλίμα, «αντικομματικής τάσης», ο νέος πρωθυπουργός είχε προαναγγείλει, και φαίνεται να κράτα την υπόσχεσή του, τον πρακτικό διαχωρισμό της φυσικής σχέσης κομματικής οργάνωσης και κράτους. Με άλλα λόγια, φαίνεται πως τα κομματικά στελέχη δεν μπορούν πλέον να λάβουν κάποια κυβερνητική θέση. Σύμφωνα με τη σχετική επιχειρηματολογία, η ρύθμιση αυτή θα μειώσει τις παθογένειες του «πελατειακού κράτους» στη χώρα. *Χωρίς, φυσικά, να αμφισβητεί κανείς τις προθέσεις του πρωθυπουργού και όσων ασπάζονται τις απόψεις αυτές, πρέπει να πούμε ότι, τόσο συμβολικά όσο και ουσιαστικά, η εφαρμογή μιας τέτοιας άποψης δεν υπονομεύει μόνο τον ρόλο του κόμματος στη σύγχρονη αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αλλά συμβάλλει και στη διαιώνιση της στρεβλής και εντέλει μη δημοκρατικής ένταξης της κοινωνίας στο πολιτικό σύστημα. Και τούτο διότι:

1 Η άποψη αυτή, μη έχοντας αναλύσει τις αιτίες κρίσης στις σχέσεις κόμματος -κράτους- κοινωνίας, ουσιαστικά φαίνεται να χτυπά, όπως λέμε, το σαμάρι αντί για τον γάιδαρο. Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα κόμματα, ως πολιτικοί και εθελοντικοί θεσμοί της κοινωνίας, συνέβαλαν στην πολιτική και εντέλει διοικητική συγκρότηση της πολιτικής εξουσίας. Αλλά ότι επιτελούσαν αυτή τους τη λειτουργία ελέγχοντας, περιορίζοντας και εν τέλει, υποκαθιστώντας την κοινωνία!

2 Σε συνέχεια του πρώτου, η «από τα πάνω» διακοπή, τυπικά και μόνο της στρεβλής αυτής σχέσης των κομμάτων με το κράτος και την κοινωνία, δεν θα διορθώσει καν τα παθογενή φαινόμενα αλλά θα απομακρύνει ακόμη περισσότερο το κράτος από την κοινωνία. Μάλιστα, σε συνδυασμό με την εκτεταμένη παρουσία μη κοινοβουλευτικών προσώπων στην κυβέρνηση θα συμβάλει σε περαιτέρω αποπολιτικοποίηση της πολιτικής (Σε πολλές χώρες με μακρά κοινοβουλευτική παράδοση, η συμμετοχή μη κοινοβουλευτικών μελών στην κυβέρνηση είναι αντισυνταγματική).

3 Η με αυτόν τον τρόπο υπονόμευση του ρόλου των κομμάτων φαίνεται να αγνοεί τη σημασία τους για τη δημοκρατία. Φαίνεται, δηλαδή, να αγνοεί το γεγονός ότι τα πολιτικά κόμματα είναι οι μοναδικοί θεσμοί που συγκεντρώνουν και ενοποιούν κοινωνικές αντιθέσεις και αιτήματα. Τα διατυπώνουν σε πολιτικό πρόγραμμα με βάση το οποίο ζητούν τη λαϊκή ψήφο για το σχηματισμό κυβέρνησης, που θα διαχειριστεί τελικά την εξουσία. Τα κόμματα και μόνο αυτά -όχι οι ομάδες πίεσης, οι ΜΚΟ ή ακόμη τα κινήματα- διαθέτουν αυτή τη δυνατότητα. Οχι μόνο το παρελθόν αλλά και το μέλλον της δημοκρατίας είναι συνυφασμένο με το θεσμό των κομμάτων.

4 Η οργανωτική αυτή ρύθμιση φαίνεται επίσης να συγχέει δύο έννοιες, εκείνη της διοίκησης με εκείνη της κυβέρνησης. Με την εδώ και μερικά χρόνια λεκτική έκπτωση της «κυβέρνησης» σε «διακυβέρνηση», έχει απομακρυνθεί η κυβέρνηση από τις πολιτικές της ορίζουσες. Και έχει αποπολιτικοποιήσει τη διαχείριση των κοινών!

5 Τέλος, φαίνεται ότι η νέα αυτή σχέση που εγκαινιάζει ο πρωθυπουργός με το κόμμα του, σε συνδυασμό με άλλες σχετικές ρυθμίσεις, αποκαλύπτει και το νέο ρόλο της κομματικής οργάνωσης του κυβερνώντος κόμματος. Ετσι, το πάλαι ποτέ Κίνημα, από αποτελεσματικός μηχανισμός κινητοποίησης των μαζών στις δεκαετίες 1970-80 και μηχανισμός νομιμοποίησης κυβερνητικών επιλογών μέχρι και πριν από πέντε χρόνια, μετασχηματίζεται σε μηχανή υπέρβασης και ακύρωσης των μέχρι τώρα πολιτικών σχέσεων του κόμματος με την κοινωνία και με το κράτος.

*Με δεδομένες τις γνωστές παθογένειες, ο επανακαθορισμός αυτών των σχέσεων είναι απαραίτητος, δεν μπορεί όμως να είναι και απολίτικος. Αν το κόμμα σταλεί στην εξέδρα, μαζί του θα πάνε και οι πολίτες, οι οποίοι, όταν σε τέσσερα (;) χρόνια κληθούν και πάλι, ίσως να μη βρίσκουν πλέον νόημα στην όποια πολιτική τους συμμετοχή. Ετσι, το «Πρώτα ο πολίτης» θα έχει γίνει «Ο πολίτης μόνος».

Ο Μιχάλης Σπουρδαλάκης είναι καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Advertisements

1 σχόλιο so far
Σχολιάστε

Το κείμενο του ΣΠΟΥΡΔΑΛΑΚΗ είναι ενδιαφέρον , όπως και τα άλλα δύο , του ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ και του ΧΑΡΑΛΑΜΠΗ…λίγες παρατηρήσεις , ελπίζω με γενικότερο ενδιαφέρον: Η μεταπολιτευτική δημοκρατία , διαφέρει σε τρία βασικά σημεία απο τη μεταπολεμική:ΚΑΤΆΡΓΗΣΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ-ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΚ-Ο ΣΤΡΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΤΡΑΤΩΝΕΣ.Επιλογές που είχαν τη προσωπική σφραγίδα του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ, και υλοποιήθηκαν χάρις στο πείσμα του..( Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ μαθαίνουμε ότι περίμενε το τηλεφώνημα του ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ, ΑΝ ΕΊΧΕ ΈΡΘΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΉ ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΟΥ ΑΝ ΚΑΙ ΔΥΣΚΟΛΟ ΙΣΩΣ ΤΕΛΙΚΑ ΚΕΡΔΙΖΕ ΤΟ ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑ…)
Η πλήρης κομματικοποίηση της δημόσιας σφαίρας δεν νομίζω ότι σχεδιάστηκε σε κάποιο επιτελείο: ΠΡΟΈΚΥΨΕ ΣΤΗ ΠΟΡΕΊΑ …καθώς στη δεκαετία του 70 ΠΕΡΘΩΡΙΟΠΟΊΉΘΗΚΑΝ στον πολιτικό ανταγωνισμό η ανανεωτική αριστερά και το δημοκρατικό κέντρο
( λόγω υποκειμενικών αδυναμιών)…ΑΝ άντεχαν η δεκαετία του 80 δεν θα είχε τόσο έντονο κομματισμό..Η Ελλάδα είχε στη παράδοσή της θεσμούς εκτός του συνήθως κομματικού ελέγχου , οπως οι κοινότητες και οι συνεταιρισμοί-απο την εποχή του 20-30 ,των ΒΕΝΙΖΈΛΟΥ και ΜΠΑΛΤΑΤΖΗ , ακόμη…
Ειδικά στην ΑΡΙΣΤΕΡΑ΄, και κυρίως στο ΠΑΣΟΚ
ΏΣ ΤΟ 81 , ΣΤΟ ΚΚΕ εσωτ., και στο ΣΥΝ , και σε
άλλα μικρότερα σχήματα … μας ενδιέφερε η αποκομματικοποίηση του κράτους και η
» αποκρατικοποίηση » των κομμάτων ( έχοντας υπόψη την αρνητική εμπειρία των κομμάτων που ασκησαν εξουσία στην Ανατολή, ΚΚΣΕ,ΚΚΚίνας κλπ).
Το ζητούμενο είναι η «κοινωνικοποίηση» των κομμάτων, μέσω της διεύρυνσης του κινηματικού και μορφωτικού τους ρόλου (του ηθικοδιαπαιδαγωγητικού ρόλου-ειδικά για αριστερά κόμματα που στοχεύουν στο μετασχηματισμό και όχι στην αναπαραγωγή του » συστήματος»).
Η «αποκομματικοποίηση» του Γ.ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ θα κριθεί στη πορεία…εισπράττεται σαφώς θετικά απο όσους συνάντησαν εντός των κομματικών μηχανισμών πολλά » ανθρωπάκια » για να θυμηθώ τον ΣΤΡΑΤΉ ΤΣΙΡΚΑ..αλλά και απο πολλούς πολίτες χωρίς εμπειρίες κομματικής ένταξης, που έχουν ταυτίσειτην έννοια «κομματικό στέλεχος» με τον πολιτικό καρριερισμό, την προσκόλληση στο κράτος και τα συνοδά οφέλη , βλέποντας πολλούς γνωστούς τους χάρις στο κόμμα να αναρριχώνται κοινωνικά και οικονομικά …Το «κόμμα» ( οποιοδήποτε κόμμα ) , ας δείξει την κοινωνική του αντοχή χωρίς τα δεκανίκια του κρατικού μηχανισμού…

Σχόλιο από ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: