Ρωσικη Επανασταση: Ενα κορυφαιο δημοκρατικο Συμβαν (ΕΝΘΕΜΑΤΑ ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗΣ ΑΥΓΗΣ, 1.11.2009)

ΤOY ΧΡΗΣΤΟΥ ΛΑΣΚΟΥ

Ο Ναπολέων, νομίζω, έγραψε: «On s’engage et puis… on voit». Σε ελεύθερη μετάφραση: «Πρώτα εμπλέξου και μετά… βλέπεις». Όντως, αυτό κάναμε τον Οκτώβρη του 1917.

Λένιν, Σχετικά με τα σχόλια του Ν. Σουχάνοφ, 1923

Η ουσιαστική εκκίνηση της Γαλλικής Επανάστασης γίνεται την ώρα που οι γυναίκες του Παρισιού, μέσα στην πείνα και την απελπισία τους, μπαίνουν στις Βερσαλλίες. Η συνδικαλιστική μάχη με τον μεγαλύτερο ιστορικό συμβολισμό –τα γεγονότα του Σικάγου το 1886– είναι αυτή όπου εργάτριες θα χτυπηθούν από το στρατό γιατί διεκδικούν στο δρόμο στοιχειώδη, από τη σημερινή οπτική γωνία, πράγματα. Αυτή η καταστατική παρουσία των γυναικών σε όλα τα μεγάλα απελευθερωτικά κινήματα έμελλε εκ νέου να επιβεβαιωθεί και στη Ρωσική Επανάσταση.

«Δόξα στις γυναίκες που αγωνίζονται για την ελευθερία», γράφει το πανό που κρατούν οι γυναίκες σε μια υπέροχη φωτογραφία της εποχής, περιποιημένων και όμορφων ανθρώπων, φτωχά καλοντυμένων. Μια από αυτές κοιτάζει κατάματα το φακό κι εμάς, ενενήντα χρόνια μετά. Είναι 8 Μαρτίου (23 Φεβρουαρίου), από διαδήλωση στην Αγία Πετρούπολη για τη διεθνή ημέρα της γυναίκας, όταν 90.000 απεργοί εργάτες ενώνονται με την πορεία των γυναικών.

Μια πρόχειρη ερμηνεία γι’ αυτή την εμπλοκή των γυναικών μπορεί να είναι το γεγονός πως καμιά πραγματική επανάσταση δεν είναι ποτέ προγραμματισμένη. Ο αυθόρμητος χαρακτήρας των κορυφαίων αυτών ιστορικών επεισοδίων είναι απολύτως δεδομένος. Όσοι –κι εδώ το γένος να ληφθεί υπόψη– προετοιμάζουν επαναστάσεις ποτέ δεν είναι σε θέση να τις υποκινήσουν. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ δεν επέμενε τυχαία σε αυτό το σημείο. Η επανάσταση ξεσπά αυθόρμητα — μετά αρχίζει να ψάχνεται και να βρίσκει τα κόμματα, τους θεσμούς και τους ανθρώπους που θα την εκφράσουν. Οι γυναίκες, μέσα στη σύγχυση, την αυθορμησία και την «ανωριμότητά» τους, αποδεικνύονται οι πιο κατάλληλες για την πραγματική εκκίνηση. Όταν οι πολιτικά ώριμοι οργανώνουν την επιτροπή που θα συναντήσει τον όποιο Λουδοβίκο, αυτές είναι ήδη μέσα στο παλάτι.

***

Η πορεία των γυναικών της 8ης Μαΐου: η αρχή της Επανάστασης

Από την πορεία γυναικών της 8ης Μαρτίου λοιπόν ξεκίνησε η Ρωσική Επανάσταση. Τις επόμενες μέρες όλοι απεργούν και διαδηλώνουν. Η κυβέρνηση απαντά πυροβολώντας στο πλήθος. Στις 11 Μαρτίου σκοτώνονται στους δρόμους 150 διαδηλωτές. Αμέσως οι στρατιώτες ενώνονται με τους εργάτες της πρωτεύουσας αρνούμενοι τις διαταγές. Την επόμενη μέρα επανιδρύεται το Σοβιέτ, που είχε κάνει την πρώτη του εμφάνιση το 1905, με 226 μέλη που αντιπροσωπεύουν 96 εργοστάσια. Η ίδια η γέννησή του έχει αυθόρμητο χαρακτήρα –οι πολιτικές οργανώσεις, όλες οι οργανώσεις– θα έλθουν μετά.

Η Ρωσική Επανάσταση υπήρξε ένα κορυφαίο δημοκρατικό Συμβάν. Επί μήνες, σε συνθήκες εντελώς πιεστικές, έχουμε ένα μοναδικό ξέσπασμα ελευθερίας, έκφρασης και λαϊκής κινητοποίησης. Οι Ρώσοι, όλο το ’17, ψηφίζουν, εκλέγουν και εκλέγονται δεκάδες φορές για εκατοντάδες θέματα και για όλους τους θεσμούς. Ελέγχουν διαρκώς τους αντιπροσώπους τους, έχουν το δικαίωμα να τους ανακαλέσουν ανά πάσα στιγμή. Κανείς άλλος πληθυσμός, οπουδήποτε, οποτεδήποτε στην παγκόσμια ιστορία, δεν είχε τόσες πολλές ευκαιρίες να ψηφίσει όσο οι Ρώσοι (και ιδίως οι εργάτες των πόλεων) της επαναστατικής περιόδου — εκλογές για τοπικά συμβούλια, για συνδικάτα, για πολυάριθμους περιφερειακούς οργανισμούς, για εργοστασιακές επιτροπές, για τα σοβιέτ.

Συμμετέχουν ασταμάτητα. Συζητούν παντού. Διαβάζουν –αυτοί οι μαζικά αναλφάβητοι– με ρυθμούς που προκαλούν το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Γνωρίζουν και προσχωρούν με τρόπους που μόνο οι επαναστάσεις επιτρέπουν. Εκπλήσσουν τους συντηρητικούς δυτικούς ανταποκριτές με την πραότητα και ακόμη και με το «καλό τους ντύσιμο», που εντυπωσιάζει στις φωτογραφίες του επαναστατημένου πλήθους — είτε στα σοβιέτ είτε στις συγκεντρώσεις και τις διαδηλώσεις. Κυρίως όμως με την ελάχιστη προσφυγή στη βία από μέρους τους — η ίδια η οκτωβριανή εξέγερση είναι σχεδόν ολοκληρωτικά αναίμακτη.

Οι Μπολσεβίκοι εμπλέκονται στο δημοκρατικό αυτό πανηγύρι από τους πρώτους — επιχειρούν να το συντηρήσουν και να το διευρύνουν. Οι δυνάμεις τους αυξάνονται ραγδαία. Αναλαμβάνουν έναν «πόλεμο θέσεων» σε όλους τους θεσμούς, με πολύ επιτυχή αποτελέσματα. Από τις εργοστασιακές και συνοικιακές επιτροπές μέχρι τους δημοτικούς και τοπικούς θεσμούς, είναι παρόντες και προσπαθούν να πείσουν. Η επιρροή τους εξελίσσεται με τρόπο απρόβλεπτο ακόμη και από τους ίδιους. Το Νοέμβριο ήδη έχουν τη μεγάλη πλειοψηφία σε όλα τα αιρετά σώματα — σε πανρωσικό επίπεδο αλλά και σε όλες τις μεγάλες πόλεις, όπου κερδίζουν τις δημοτικές εκλογές τη μία πίσω από την άλλη.

Οι ενέργειές τους είναι προσαρμοσμένες λοιπόν σε μια σαφή δημοκρατική εντολή, την οποία διασφαλίζουν με διαρκή προσφυγή στη λαϊκή βούληση. Το σύνθημα για «όλη την εξουσία στα σοβιέτ» δοκιμάζεται επί μήνες, και στην περίοδο της κατάργησης της Προσωρινής Κυβέρνησης έχει μια αναμφισβήτητη νομιμοποίηση. Αυτό άλλωστε γίνεται αποδεκτό και από τα άλλα κόμματα την εποχή εκείνη. Κανείς δεν αμφιβάλλει πως η πλειοψηφία είναι με τους Μπολσεβίκους. Η ηγεμονία –για να χρησιμοποιήσουμε έναν όρο που έχει κατακυρωθεί στον Γκράμσι, αλλά ο ίδιος τον αποδίδει στον Λένιν– είναι κερδισμένη με τον πιο ανοικτό και νόμιμο τρόπο. Όχι γιατί το λένε οι ίδιοι, αλλά γιατί το επιβεβαιώνουν αναρίθμητες εκλογικές διαδικασίες σε όλη τη χώρα.

Στη διάρκεια του 1917 οι μάζες είχαν τη δυνατότητα να αποκτήσουν εμπειρία των προγραμμάτων των Μενσεβίκων και των Σοσιαλεπαναστατών στην πράξη — και τα παραμέρισαν. Οι ψήφοι για τους Μπολσεβίκους υποψηφίους στα σοβιέτ ανέβαιναν σταθερά, σε σημείο που, το Σεπτέμβριο, είχαν κερδίσει την πλειοψηφία στο Πέτρογκραντ, τη Μόσχα, το Κίεβο, την Οδησσό και όλες τις μεγάλες πόλεις. Σε αυτό το σημείο, το ζήτημα μιας μεταβίβασης της εξουσίας από την απαξιωμένη Προσωρινή Κυβέρνηση, που δεν αντιπροσώπευε παρά τον εαυτό της, στα σοβιέτ έγινε μια επιτακτική αναγκαιότητα. Η ανάπτυξη του Μπολσεβίκικου Κόμματος αυτή την περίοδο είναι κάτι πρωτοφανές στην ιστορία των πολιτικών κομμάτων. Από μόλις 8.000 μέλη το Φεβρουάριο έφθασε τα 177.000 στο 6ο Συνέδριο του Ιουνίου.

Ακόμη περισσότερο, πρέπει να θυμόμαστε πως αυτό συνέβη παρά τον εξαιρετικά αδύναμο μηχανισμό και σε συνθήκες ακραίου διωγμού. Η αριθμητική πρόοδος του Κόμματος μόνο εν μέρει εξέφραζε τη γοργή ανάπτυξη της μαζικής του επιρροής. Ο Marcel Liebman το περιγράφει ως εξής: «Το Κόμμα του Λένιν κατέγραφε καθ’ όλη τη διάρκεια του 1917 αξιοσημείωτες και διαρκείς εκλογικές επιτυχίες. Ενώ στην αρχή της επανάστασης είχε μικρή μόνο εκπροσώπηση στο σοβιέτ του Πέτρογκραντ, το Μάιο ήδη η μπολσεβίκικη ομάδα στον εργατικό τομέα αυτού του θεσμού είχε σχεδόν την απόλυτη πλειοψηφία.

Ένα μήνα αργότερα, κατά τη διάρκεια της πρώτης διάσκεψης των εργοστασιακών επιτροπών στην πόλη, τα τρία τέταρτα από τους 568 αντιπροσώπους εξέφρασαν την υποστήριξή τους στις μπολσεβίκικες θέσεις […] Στις δημοτικές εκλογές του Ιουνίου οι Μπολσεβίκοι πήραν το 21% των ψήφων, και τον Αύγουστο, ενώ το Κόμμα ακόμη υπέφερε από τις συνέπειες των Ημερών του Ιουλίου,1 πήραν το 33% (το Νοέμβριο το ποσοστό έγινε 45%). Στη Μόσχα, τον Ιούνιο, κέρδισαν λίγο πάνω από το 12%. Το Σεπτέμβριο είχαν την απόλυτη πλειοψηφία, με 51% των ψήφων. Το γεγονός πως η επιρροή τους ήταν εξαιρετικά ισχυρή στην εργατική τάξη αποτυπώνεται καθαρά στην άνοδο της εκπροσώπησής τους στις διασκέψεις των εργοστασιακών επιτροπών.

Στο Πέτρογκραντ, το Σεπτέμβριο, δεν υπήρχαν πλέον Μενσεβίκοι και Σοσιαλεπαναστάτες στις περιφερειακές συναντήσεις αυτών των σωμάτων, εφόσον στις θέσεις τους είχαν εκλεγεί παντού Μπολσεβίκοι». Η απόλυτη αυτή επιρροή στις εργοστασιακές επιτροπές –όπως και στις συνοικιακές, άλλωστε– έχει πολύ μεγάλη σημασία, γιατί ο συγκεκριμένος θεσμός υπήρξε υπόδειγμα αμεσοδημοκρατικών διαδικασιών, της ίδιας της εργατικής τάξης εφεύρεση, η οποία δεν είχε προβλεφθεί από κανένα κομματικό πρόγραμμα.

Όταν ο Λένιν γράφει το Κράτος και επανάσταση, δεν κάνει παρά μια συμπύκνωση της πείρας της ίδιας της εργατικής τάξης. Μόλο που το συγκεκριμένο βιβλίο έχει καταχωρηθεί, από πολλούς, στα πλέον ακραία ουτοπιστικά παραληρήματα, στην πραγματικότητα καθόλου δεν παραβιάζει τη μαρξική οδηγία να μην παρέχονται «συνταγές για τις κουζίνες του μέλλοντος». Καταγράφει και επεξεργάζεται αυτό που συμβαίνει μπροστά στα μάτια του Λένιν.

Τα σοβιέτ και η δημοκρατική νομιμοποίηση της εξέγερσης

Η μεγάλη δύναμη των ριζοσπαστών φαίνεται και από την εξέλιξη στον κύριο θεσμό των λαϊκών τάξεων, τα σοβιέτ. Τα σοβιέτ –τα εκλεγμένα συμβούλια εργατών, στρατιωτών και αγροτών– ξεφύτρωναν παντού το 1917. Στις μεγάλες πόλεις υπήρχαν σοβιέτ διαμερισμάτων, συνοικιών και του συνόλου της πόλης. Τόσο στη σύνθεση όσο και στη λειτουργία τους εμφάνιζαν μεγάλη ποικιλία. Τα εργοστάσια εκπροσωπούνται με προοδευτική αναλογία κατά το μέγεθος. Οι γυναίκες εκπροσωπούνται ως γυναίκες, βάσει του φύλου τους δηλαδή, που επιδιώκει τη διπλή χειραφέτηση. Τα συμβούλια αυτά δεν ήταν απλώς χώροι ανταλλαγής απόψεων. Είχαν

ξεκινήσει να οργανώνουν την κοινωνία από κάτω. Τον Οκτώβριο υπήρχαν περίπου 900 σοβιέτ στη χώρα. Σε εθνικό επίπεδο λειτουργούσαν με πανρωσικά συνέδρια. Τα κόμματα εκλέγονταν αναλογικά για έξι μήνες. Αλλά οι αντιπρόσωποι μπορούσαν να ανακληθούν ανά πάσα στιγμή. Πράγμα που πολλές φορές, άλλωστε, συνέβη.

Στο πλαίσιο αυτό, η ίδια η οκτωβριανή εξέγερση διέθετε πολύ μεγάλη δημοκρατική νομιμοποίηση. Πρώτα πρώτα, ενδεικτικό της ανοικτότητας των διεργασιών είναι το καταπληκτικό γεγονός πως αυτή η «συνωμοσία» σε μεγάλο βαθμό αναλήφθηκε τη συγκεκριμένη ώρα γιατί, όπως σημειώνει η καθόλου φιλική για τους Μπολσεβίκους ιστορικός Antonella Solomoni, «οι συζητήσεις για την εξέγερση είχαν λάβει τόσο δημόσιο χαρακτήρα, που σύντομα έπρεπε να ληφθεί μια απόφαση». Ο Steven Smith μιλάει για το πιο πολυδιαφημισμένο «συνωμοτικό πραξικόπημα» στην ιστορία — σχεδόν Monty Pythons δηλαδή.

Στην πραγματικότητα, η εξέγερση του Οκτώβρη εξελήφθη ευρέως μεταξύ των εργατών και των στρατιωτών ως αυτό που πραγματικά ήταν: μια αμυντική ενέργεια αυτοπροστασίας των κατακτήσεων της Επανάστασης μέσα από την εξέλιξή της σε μια επόμενη φάση. Επιπλέον, όπως επισημαίνει ο εξίσου εχθρικός Marc Ferro, «[η] οκτωβριανή εξέγερση […] [α]πελευθέρωσε την εκπληκτική ενεργητικότητα των μυριάδων επιτροπών και των άλλων λαϊκών θεσμών […]. Οι ηγέτες του κόμματος; Παίρνουν στα χέρια τους την εξουσία, αλλά στην αρχή αυτή η εξουσία των Μπολσεβίκων δεν άγγιξε καθόλου τα βάθη της κοινωνίας […].

Την εξουσία […] την ασκούν τα σοβιέτ […] [κυρίως] το πλήθος των μικρών σοβιέτ», και ακόμη η εκπληκτική έκταση της μπολσεβίκικης ηγεμονίας αποδεικνύεται από το γεγονός πως «[η] επιρροή των Μπολσεβίκων είναι μεγαλύτερη και από την ήδη πολύ μεγάλη εκλογική τους δύναμη: τα συνθήματα των Μπολσεβίκων τα υιοθέτησαν περισσότερα σοβιέτ αντιπροσώπων από εκείνα στα οποία είχαν την πλειοψηφία […]. Πολλά σοβιέτ, μολονότι την πλειοψηφία δεν την είχαν οι Μπολσεβίκοι, δεν υιοθέτησαν το σύνθημα “όλη η εξουσία στη δημοκρατία”, αλλά το σύνθημα των Μπολσεβίκων “όλη η εξουσία στα σοβιέτ”». Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η νέα πολιτεία «είχε σε πολύ μεγάλο βαθμό τη συναίνεση του πληθυσμού».

Εδώ έχουμε το καθαρότερο παράδειγμα για αυτό που εννοούσε ο Γκράμσι, όταν μιλούσε για ηγεμονία. Τα στοιχεία που το επιβεβαιώνουν είναι συντριπτικά — και το άνοιγμα των αρχείων μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού» έχει βοηθήσει πάρα πολύ. Πολύ χαρακτηριστικό είναι πως η απόφαση του Δεύτερου Πανρωσικού Συνεδρίου των σοβιέτ για «όλη την εξουσία στα σοβιέτ», που ενέκρινε την εξέγερση το ίδιο βράδυ, λήφθηκε με ποσοστό κοντά στο 80%. Επρόκειτο για ένα σώμα αντιπροσώπων που εκλέχθηκε από έναν πρωτοφανή –όχι μόνο με τα ρωσικά μέτρα– αριθμό ψηφοφόρων, ό,τι δημοκρατικότερο και αμεσότερο στην ιστορία των πολιτικών θεσμών.2

Ακόμη και στην περίπτωση της Συντακτικής, όπου είχαμε τα χειρότερα εκλογικά αποτελέσματα, η εικόνα διαφοροποιείται εντελώς αν δούμε τα αποτελέσματα στις πόλεις και τον εργατικό πληθυσμό. Οι Μπολσεβίκοι έχουν παντού την απόλυτη πλειοψηφία.3

* * *

Οι επαναστατημένες μάζες και η απουσία βίας

Αν κάτι εντυπωσιάζει τους ξένους παρατηρητές των εξελίξεων είναι, μεταξύ άλλων, η εξαιρετική απουσία της βίας από μέρους των επαναστατημένων μαζών. Όπως χαρακτηριστικά σημείωνε ο Wilton, διαβόητος για τον αντισημιτισμό του ανταποκριτής των Times στο Πέτρογκραντ, «η καταπληκτική –και για τον ξένο, που του είναι άγνωστος ο ρωσικός χαρακτήρας, σχεδόν υπερφυσική– τάξη και καλοσύνη του πλήθους των στρατιωτών και πολιτών σε όλη την έκταση της πόλης είναι ίσως το πιο χτυπητό χαρακτηριστικό της μεγάλης Ρωσικής Επανάστασης».

Η ίδια η οκτωβριανή εξέγερση ήταν μια εντυπωσιακά αναίμακτη δράση — ίσως υπήρξαν 15 θύματα, ίσως και να λέμε πολλά. Αυτή η κατάσταση είναι εξηγήσιμη μόνο αν ληφθεί υπόψη η μεγάλη ηγεμονία των επαναστατών μέσα στον πληθυσμό. Με το τέλος του Ιανουαρίου του 1918, ο όποιος «εμφύλιος» είχε ήδη κερδηθεί. Όλα άλλαξαν όταν άρχισε η ξένη στρατιωτική επέμβαση, για την οποία προφανώς οι τελευταίοι που ευθύνονταν ήταν οι Μπολσεβίκοι.

Το να θεωρείται λοιπόν πραξικόπημα η επανάσταση είναι ογκώδης ανοησία. Αυτό προσπάθησα να στοιχειοθετήσω εν συντομία προηγουμένως. Αν όμως ήθελα με δυο λόγια να το ξαναπώ, το μυαλό μου δεν θα πήγαινε στην κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας ή στην επέκταση του εργατικού ελέγχου, στις μεγάλες νίκες απέναντι στους στρατούς της αντεπανάστασης ή στις χιλιάδες φράξιες του –κατά τα άλλα– μονολιθικού κόμματος των Μπολσεβίκων, στη μεγάλη πλειοψηφία στα Σοβιέτ ή στο Σύνταγμα του 1918.

Αλλού οδηγούμαι: στους ζωγράφους και τους μουσικούς, στο θέατρο και τον κινηματογράφο, στους παιδαγωγούς και τους πολεοδόμους, στους φουτουριστές, στους κονστρουκτιβιστές, στο σουπρεματισμό και στις επαναστατικές αφίσες, στο περιοδικό ΛΕΦ… Και ένα απόλυτο τεκμήριο δημοκρατικής ριζοσπαστικοποίησης: από την αρχή της επανάστασης –φαινόμενο απαράμιλλο στην ιστορία– οι γυναικείες οργανώσεις κατόρθωσαν να επιβάλουν τη γυναικεία χειραφέτηση ως βασικό στόχο του αγώνα των μωαμεθανών της Ρωσίας! Και επειδή, ως γνωστόν, «ο θεός βρίσκεται στις λεπτομέρειες», περιμένω κάποιον να μου υποδείξει άλλο ένα πραξικόπημα το οποίο τόσο πολύ να άνοιξε τις ανθρώπινες ψυχές.

*Ο Χρήστος Λάσκος είναι μέλος της ΠΓ του ΣΥΝ

«Ο αναλφάβητος άνθρωπος είναι σαν τον τυφλό». Σοβιετική αφίσα του 1920

«Εσύ δήλωσες εθελοντής;». Σοβιετική αφίσα του 1920

«Βιβλία για κάθε γνωστικό αντικείμενο». Σοβιετική αφίσα του 1925

Όλες οι αφίσες προέρχονται από τον τόμο «Σοβιετκές αφίσες», επιμ. Μaria Lafont, εκδ. Πολάρις

1 Μια αναφορά πρέπει να γίνει στα περίφημα «Ιουλιανά», για τα οποία επικρατεί μεγάλη σύγχυση.

Στις 3 Ιουλίου, στρατιώτες του πρώτου συντάγματος πυροβολικού, εξαγριωμένοι και αποφασισμένοι να μην πάνε στο μέτωπο (σαν τους 400.000 που σκοτώθηκαν στις επιθέσεις του Ιουνίου, τις οποίες αποφάσισε ο Κερένσκι), βγαίνουν στους δρόμους και απαιτούν «όλη την εξουσία στα σοβιέτ». Μαζί με 20.000 ναύτες της Κρονστάνδης και χιλιάδες εργάτες δημιούργησαν τη μεγαλύτερη μέχρι τότε κυβερνητική κρίση.

Οι υπουργοί των KD παραιτήθηκαν. Στελέχη των Μπολσεβίκων συμμετείχαν στην οργάνωση, αν και η ΚΕ ήταν εναντίον, γιατί θεωρούσε πως οι συνθήκες ήταν ανώριμες. Στις 4 Ιουλίου οπλισμένοι στρατιώτες περικύκλωσαν το κτίριο όπου στεγαζόταν η κυβέρνηση. Όμως έμπιστα σε αυτήν στρατεύματα διασκόρπισαν τους στασιαστές. Οι Μπολσεβίκοι ήταν πλέον παράνομοι, οι ηγέτες τους συλλαμβάνονται ή κρύβονται. Ο Λένιν φεύγει στη Φινλανδία… Όλα έδειχναν πως οι Μπολσεβίκοι ήταν μια ηττημένη δύναμη — και στρατιωτικά αυτό ήταν απολύτως σωστό.

2 Έχει σημασία να ειπωθεί πως οι εκλογικές διαδικασίες στα σοβιέτ συνεχίζονται και τα επόμενα χρόνια. Όπως μας πληροφορεί ο Oscar Anweiler, στην κλασική του εργασία Τα σοβιέτ στη Ρωσία, οι Μπολσεβίκοι κινούνται σε υψηλά πάντοτε ποσοστά, σε ανοιχτές διαδικασίες (1918: 61%, 1919: 55%, 1920: 43%, 1921: 44%, 1922: 54%).

3 Επιπλέον, έχει σημασία να ειπωθεί πως κανείς δεν βρέθηκε να υπερασπιστεί τη Συντακτική. Αντίθετα, αμέσως μετά τη διάλυσή της, όπως σημειώνει ο Smith, «η σοβιετική κυριαρχία εδραιώθηκε με πολύ μεγάλη ευκολία. Παντού ιδρύονταν σοβιέτ. Στις μεγάλες πόλεις η υποστήριξη των Μπολσεβίκων ήταν τεράστια. Και στην ύπαιθρο όμως, το 86%, των κοινοτήτων είχαν ιδρύσει σοβιέτ ως εναλλακτική λύση στα ζέμστβο, που κυριαρχούνταν από τους εσέρους».

Advertisements

1 σχόλιο so far
Σχολιάστε

Σαν συμπλήρωμα στέλνω την τοποθέτησή μου στον Σύριζα του 6ου διαμερίσματος για την πανελλαδική οργανωτική συνδιάσκεψη.

Για την οργανωτική πανελλαδική συνδιάσκεψη

Στις επιτροπές, τις συνελεύσεις και τις συνδιασκέψεις του Σύριζα, μιλάμε ελεύθερα και λέμε ωραία πράγματα, αλλά δεν ψηφίζουμε ποτέ, αυτά που λέμε δεν έχουν αποφασιστικό βάρος. Παλιά τακτική : μπορείς να λές ό,τι θέλεις, χωρίς περιορισμό, αλλά αυτό που θα γίνει θα το αποφασίσουν οι εκατό ή οι διακόσιοι που κρατάνε τα γκέμια της εξουσίας.

Στην επικείμενη οργανωτική Πανελλαδική Συνδιάσκεψη, αυτοί που θα συμμετέχουν σαν αντιπρόσωποί μας πρέπει οπωσδήποτε να ψηφίσουν, φτάνουν τα ωραία λόγια.

Πιστεύω ότι για όλους μας εδώ μέσα ο κοινός στρατηγικός στόχος είναι ο σοσιαλισμός και, μάλιστα, για να θυμηθούμε και τον Οκτώβρη του 1917, όπως αυτός συμπυκνώνεται στο σύνθημα « όλη η εξουσία στα σοβιέτ ». Αυτό πρέπει να το λέμε και να το εννοούμε στην κυριολεξία του και με ό,τι συνεπάγεται.

Αν το λέμε, αλλά εννοούμε « όλη η εξουσία στο επαναστατικό κόμμα της εργατικής τάξης », αυτό που θα αναλάβει να κυβερνήσει για λογαριασμό της εργατικής τάξης, τότε χάνουμε τον καιρό μας, γιατί αυτό μπορεί να το κάνει καλύτερα απ’ όλους το ΚΚΕ, που έχει εκπαιδευμένο προσωπικό, τεχνογνωσία και θεωρία για κάτι τέτοιο, δηλαδή, πολύ συγκεκριμένα, για το πως να στήσει μια δικτατορία πάνω στους εργαζόμενους. Αυτό το έζησαν γενιές ολόκληρες Ρώσων και Κινέζων εργαζομένων, και εξακολουθούν να το πληρώνουν πολύ ακριβά.

Αν δεν εννοούμε αυτό αλλά ένα αριστερό κόμμα με πολύ καλύτερες ή «φιλικότερες» θέσεις για τους εργαζόμενους από το δήθεν σοσιαλιστικό ΠΑΣΟΚ, και πάλι χάνουμε το χρόνο μας, γιατί είμαστε απλώς καλύτεροι αλλά όχι διαφορετικοί : το ΠΑΣΟΚ μπορεί να πραγματοποιήσει τις προτάσεις μας, αν μετακινηθεί λίγο προς τα αριστερά, κάτι που είναι δύσκολο, βέβαια, αλλά όχι αδύνατον (αυτό εννοούν ο Λεωνίδας Κύρκος και οι ανανεωτικοί).

Και οι δύο κατευθύνσεις ξεκινάνε από την ίδια μήτρα και έχουν τόση σχέση με τον σοσιαλισμό όση έχει και η σημερινή Κίνα, όπου το Κ.Κ. κυβερνά εδώ και δεκαετίες.

Αν, τώρα, εννοούμε το σύνθημα στην κυριολεξία του, τότε όλες μας οι θέσεις και οι πρακτικές πρέπει να συναρτώνται με αυτόν τον στόχο, να πηγάζουν από αυτόν και ν’ αναφέρονται σ’ αυτόν.

Πολύ συχνά ξεχνάμε ότι τα σοβιέτ ή τα εργατικά συμβούλια δεν είναι μόνον ο στόχος αλλά, ταυτοχρόνως, και το μέσον για την κατάκτηση της εξουσίας. Όσο ιδιοφυείς κι αν ήταν ο Λένιν και ο Τρότσκι, όσο καλά οργανωμένο κι αν ήταν το κόμμα των μπολσεβίκων, δεν θα μπορούσαν ποτέ να κατακτήσουν την εξουσία χωρίς τα σοβιέτ, που αναπτύχθηκαν αυτόνομα μετά το 1905 (το πόσο τα σοβιέτ κράτησαν στα χέρια τους την εξουσία, είναι θέμα άλλης συζήτησης). Αυτό το κατάλαβε ακόμη κι ο Αγιατολάχ Χομεϊνί : με κάποιου είδους εργατικά συμβούλια πήρε την εξουσία από τον Σάχη της Περσίας, νικώντας την ισχυρότερη στρατιωτική και αστυνομική μηχανή της Ανατολής εκείνη την εποχή. Για όποιον δεν θέλει να αρκείται εσαεί στα ψίχουλα κάποιας μίζερης κομματικής επιβίωσης, για όποιον πραγματικά θέλει το σοσιαλισμό, η ανάπτυξη των εργατικών συμβουλίων είναι μονόδρομος.

Εάν, λοιπόν, εννοούμε το σύνθημα στην κυριολεξία του και με ό,τι αυτό συνεπάγεται, εννοούμε μια δημοκρατία στην πιο πλήρη της μορφή, όπου οι εργαζόμενοι σ’ έναν χώρο παραγωγής συζητούν και αποφασίζουν για όλα ανεξαιρέτως τα ζητήματα, τόσο της παραγωγής όσο και, γενικότερα, της κοινωνίας. Στη συνέχεια, στέλνουν τον αντιπρόσωπό τους να μεταφέρει τις απόψεις στις οποίες κατέληξαν στο συμβούλιο των αντιπροσώπων όλου του εργοστασίου, όπου γίνεται η σύνθεση των διαφόρων απόψεων και λαμβάνονται οι αποφάσεις που ισχύουν για όλους. Αυτός ο αντιπρόσωπος, που είναι πάντοτε ανακλητός και μπορεί να αντικατασταθεί ανά πάσα στιγμή, μετά το συμβούλιο των αντιπροσώπων όλου του εργοστασίου, επιστρέφει στη βάση του για να αναφέρει όσα διαμείφθηκαν εκεί και να τους ανακοινώσει τις αποφάσεις που πάρθηκαν και που πρέπει να εκτελεστούν.

Το συμβούλιο των αντιπροσώπων όλου του εργοστασίου στέλνει τους αντιπροσώπους του στο συμβούλιο της πόλης ή της περιοχής, κ.ο.κ., μέχρι το ανώτατο συμβούλιο της χώρας.

-Δικαιολογημένα θα αναρωτηθεί κανείς : « μα εμείς εδώ δεν είμαστε ένα τμήμα ενός εργοστασίου, είμαστε αριστεροί πολίτες και προσπαθούμε να βρούμε τρόπο λειτουργίας για την πολιτική μας οργάνωση, τι σχέση έχουμε με τα εργατικά συμβούλια ; »

Σίγουρα, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Μπορούμε, όμως, να είμαστε τόσο αναντίστοιχοι και τόσο ανακόλουθοι ώστε από τη μια μεριά να επαγγελλόμαστε την πιο δημοκρατική κοινωνία, αυτήν που κυβερνούν οι από κάτω, και από την άλλη να ανεχόμαστε στην πράξη ένα τόσο αυταρχικό πλαίσιο λειτουργίας για την πολιτική μας οργάνωση;

Για τον τρόπο λειτουργίας του Σύριζα

Τα μέλη των τοπικών επιτροπών του Σύριζα συζητούν και αποφασίζουν για όλα τα ζητήματα ανεξαιρέτως. Στέλνουν τους αντιπροσώπους τους, που είναι ανακλητοί και αντικαταστάσιμοι ανά πάσα στιγμή, να μεταφέρουν τις απόψεις στις οποίες κατέληξαν στη συνέλευση των αντιπροσώπων της περιοχής, στην περίπτωσή μας στην συνέλευση των αντιπροσώπων της Α΄ Περιφέρειας Αθηνών. Εκεί, γίνεται από τους αντιπροσώπους όλων των τοπικών επιτροπών η σύνθεση των διαφορετικών απόψεων και λαμβάνονται αποφάσεις που ισχύουν για όλα τα μέλη της Α΄ Περιφέρειας Αθηνών. Οι αντιπρόσωποι των τοπικών επιτροπών επιστρέφουν στη βάση τους για να αναφέρουν τι διαμείφθηκε στη συνέλευση της Α΄ Περιφέρειας Αθηνών και να ανακοινώσουν τις αποφάσεις στις οποίες κατέληξε και οι οποίες πρέπει να εκτελεστούν από όλους.

Αντιπρόσωποι της συνέλευσης της Α΄ Αθηνών αποστέλλονται, στη συνέχεια, στην συνέλευση του Νομού Αττικής, κ.ο.κ., μέχρι το ανώτατο σώμα του Σύριζα.

-Τι λογής πρέπει να είναι οι αντιπρόσωποι που θα συμμετέχουν στα διάφορα σώματα (στα σοβιέτ που λέγαμε);

Να είναι, μαζί και ταυτοχρόνως, πολιτικά έντιμοι, έξυπνοι και ικανοί. Δηλαδή να μην είναι κουτοπόνηροι, να μην καπελώνουν και να μην κουκουλώνουν, και να επιτυγχάνουν τη σύνθεση των απόψεων με ευελιξία και αποτελεσματικότητα, πάντοτε υπηρετώντας πιστά τον στόχο. Αυτά πρέπει να είναι τα προσόντα που απαιτούνται για τους αντιπροσώπους και, ταυτοχρόνως, τα κριτήρια με τα οποία θα ελέγχονται πολιτικά συνεχώς.

-Όλα αυτά δεν θα προκαλέσουν μια χαοτική κατάσταση ;

Στην αρχή, αυτό είναι μάλλον βέβαιο. Στη συνέχεια, θα καταλήξουμε σε μια δυναμική ισορροπία, που θα επιδέχεται, δηλαδή, προσαρμογές και βελτιώσεις, πάντα σε σχέση με την αποτελεσματικότερη επίτευξη του στόχου. Αλλά, ας αναρωτηθούμε, είναι άραγε καλύτερη η κατάσταση όπως είναι διαμορφωμένη σήμερα ; Με τόσα ωραία και μοντέρνα πράγματα που λέμε, ο Σύριζα θα ’πρεπε να είναι στην πλειοψηφία του μια νεολαιίστικη οργάνωση. Γιατί δεν είναι; Γιατί οι εργαζόμενοι, η νεολαία αλλά και το μεγάλο πλήθος των αριστερών είναι τόσο επιφυλακτικοί απέναντί μας; Μήπως, σε μεγάλο βαθμό, ο τρόπος της λειτουργίας μας είναι ο λόγος που δεν πείθονται ότι ο Σύριζα είναι δική τους υπόθεση; Θέλουμε ή μήπως δεν θέλουμε να είναι ο Σύριζα δική τους υπόθεση;

-Άραγε όλα αυτά σημαίνουν διάλυση των οργανώσεων που συνιστούν αυτή τη στιγμή τον Σύριζα ;

Αριστερά πολιτικά κόμματα ή ομάδες, με διαφορετικές απόψεις το καθένα αλλά που συγκλίνουν ως προς τον στόχο, είναι ανάγκη να υπάρχουν σήμερα στον Σύριζα και θα είναι ανάγκη και στο σοσιαλισμό (γιατί κι εκεί θα υπάρχουν διαφορετικές απόψεις μεταξύ των εργαζομένων, που πρέπει να εκφράζονται – τα είδαμε τα καλά του μονοκομματισμού στον σοσιαλισμό). Ίσα-ίσα, μάλιστα, όσο περισσότερα κόμματα ή ομάδες, όσες περισσότερες απόψεις, τόσο το καλύτερο, εφ’ όσον βέβαια είναι υπαρκτές οι διαφορές ή έστω οι αποχρώσεις που τα κάνουν διακριτά μεταξύ τους. Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η επίτευξη του στόχου, και, ως προς αυτό, κανείς δεν κατέχει όλη την αλήθεια. Αντίθετα, ιδίως μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου, όλοι βρισκόμαστε σε βαθιά αμηχανία και σύγχυση· όλοι έχουμε να μάθουμε ο ένας από τον άλλον.

Για τα οικονομικά

Στα οικονομικά η κρυστάλλινη διαφάνεια είναι απολύτως απαραίτητη. Να επιδιώξουμε γρήγορα οικονομική αυτοδυναμία και αυτοτέλεια, κάνοντας αυστηρούς προϋπολογισμούς για τις λειτουργικές μας ανάγκες – δεν χρειαζόμαστε μέγαρα ή σπίτια του λαού. Η οικονομική ανεξαρτησία είναι προϋπόθεση της πολιτικής ανεξαρτησίας. Να κινηθούμε με σπαρτιάτικη λιτότητα στις δαπάνες μας.

Χρειαζόμαστε φυλλάδια για να προπαγανδίσουμε τις θέσεις στις οποίες έχουμε καταλήξει – αυτά είναι τα όπλα μας. Να δώσουμε προτεραιότητα στις καμπάνιες για τους μετανάστες και τα δικαιώματα, και για το πενθήμερο 35ωρο και τα εργασιακά, και, στη συνέχεια, για την παιδεία, την υγεία και το περιβάλλον. Τα φυλλάδια να είναι καλαίσθητα – πολύχρωμα και μοντέρνα, όχι μίζερα και πένθιμα· τα κείμενα να είναι στηριγμένα σε στέρεα επιχειρήματα και να χτενίζονται από επιμελητές κειμένου ούτως ώστε να είναι απόλυτα ευανάγνωστα και εύληπτα από τον οποιονδήποτε. Αυτό να γίνει κανόνας που να ισχύει για όλα τα κείμενα του Σύριζα – να γράφονται για να διαβάζονται από τον οποιονδήποτε, γιατί σκοπός μας είναι αυτός ο οποιοσδήποτε αύριο να κυβερνήσει (αυτός κι όχι κάποιοι τεχνοκράτες της αριστερής πολιτικής για λογαριασμό του). Για την περαιτέρω εκλαΐκευση των θέσεών μας, να χρησιμοποιηθεί, όπου είναι δυνατόν, η τεχνική των κόμικς (εικονογραφημένα κείμενα).

Για την περιοδική έκδοση της γραμματείας Τύπου του Σύριζα

Είναι επείγον, εν όψει της πανελλαδικής συνδιάσκεψης, να κυκλοφορήσει άμεσα η εβδομαδιαία περιοδική έκδοση της γραμματείας Τύπου του Σύριζα, με τις θέσεις όλων των συνιστωσών και των ανένταχτων, τις δραστηριότητες των διαφόρων τοπικών επιτροπών, διάφορες ανακοινώσεις, κλπ. Ας ξεκινήσει πρόχειρα, όπως-όπως, αλλά, επιτέλους, ας γίνει, έστω και σε ηλεκτρονική μορφή, στο ιντερνέτ.

Γιώργος Παπαπαναγιώτου, ανένταχτος, Σύριζα 6ου διαμερίσματος

Σχόλιο από Γιώργος Παπαπαναγιώτου




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: