Τωρα, πριν ειναι αργα! (ΑΥΓΗ, 5.12.2009)
05/12/2009, 12:01 μμ
Filed under: Χάρης Κωνσταντάτος | Ετικέτες:

ΤΟΥ ΧΑΡΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΤΟΥ

Σε λίγες ημέρες ξεκινά στην Κοπεγχάγη η δεκαήμερη διάσκεψη του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, με στόχο να συμφωνηθεί το διεθνές καθεστώς που θα διαδεχθεί το Πρωτόκολλο του Κιότο. Εκείνη η πρώτη διεθνής συμφωνία για την κλιματική αλλαγή, αντιμετωπίστηκε από τις δυνάμεις της αριστεράς και της οικολογίας σαν ένα πρώτο, ατελές βήμα, που ωστόσο αναγνώριζε το πλανητικό αυτό πρόβλημα και επιδίωξε την αντιμετώπιση του με όρους παγκόσμιας ρύθμισης…

Οι προβλέψεις προς την Κοπεγχάγη δεν είναι ευοίωνες: η «αλλεργία» των ΗΠΑ σε οποιεσδήποτε δεσμευτικές πολυμερείς συμφωνίες, οι φρενήρεις αναπτυξιακές επιλογές της Κίνας (του μεγαλύτερου σήμερα ρυπαντή παγκοσμίως), η αρνητική στάση μεγάλων κρατών όπως η Αυστραλία και ο Καναδάς, η άρνηση της Ε.Ε. να δυσαρεστήσει τον νομπελίστα Ομπάμα (παρά τις «προωθημένες» θέσεις της ίδιας), δεν προϊδεάζουν θετικά. Από ελληνικής πλευράς, το Υπουργείο Περιβάλλοντος καλύπτεται πίσω από τους ευρωπαϊκούς στόχους, καθώς αυτοί συνάδουν και με τις τρέχουσες εγχώριες εξαγγελίες περί πράσινης ανάπτυξης…

Κατά πάσα πιθανότητα, η διάσκεψη της Κοπεγχάγης θα παραπέμψει για το μέλλον τις επειγόντως αναγκαίες αποφάσεις για δραστικές μειώσεις των «ρύπων του θερμοκηπίου» και για την χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων χωρών για τον μετριασμό και την προσαρμογή στις κλιματικές αλλαγές. Σε κάθε περίπτωση, η αποσταθεροποίηση του παγκόσμιου κλίματος, μια δρομολογημένη διαδικασία που θα προκαλέσει φυσικές καταστροφές, βίαιες παραγωγικές και αναπτυξιακές αναδιαρθρώσεις και μαζικό εκτοπισμό πληθυσμών, θα συνεχιστεί τις επόμενες δεκαετίες, χωρίς να διαφαίνεται ελπίδα για μια ριζική αλλαγή πορείας….

Η κεντρικότητα του ζητήματος

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί το κρισιμότερο παγκόσμιο περιβαλλοντικό ζήτημα, συμπυκνώνοντας όλες τις -ιστορικές και σύγχρονες- αντιφάσεις του βιομηχανικού, καπιταλιστικού μοντέλου ανάπτυξης: την απομύζηση μέχρις εξαντλήσεως των φυσικών πόρων, την ανισότητα Βορρά-Νότου, την αποικιοκρατική επιβολή, τις κοινωνικές διακρίσεις στο εσωτερικών των ανεπτυγμένων κρατών.

Η αριστερά και οι προοδευτικές και οικολογικές δυνάμεις έχουν πολλούς και σοβαρούς λόγους να εντάξουν οργανικά στη σκέψη και τη δράση τους την προβληματική που αναπτύσσεται γύρω από τη σημερινή οικολογική κρίση. Ιδιαίτερα για την ελληνική και την ευρωπαϊκή αριστερά, το παγκόσμιο πρόβλημα της αλλαγής του κλίματος θέτει κρίσιμα διλήμματα, που συχνά επερωτούν πολλές από τις καθεστηκυίες προσεγγίσεις μας. Πιο συγκεκριμένα:

Η (άδηλη) ταξικότητα του προβλήματος

Αρχικά αναγνωρίζουμε ότι, παρά την αδιαμφισβήτητη «οικουμενικότητα» της κλιματικής αποσταθεροποίησης και των επιπτώσεών της, είναι τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα, τόσο διεθνώς, όσο και στο εσωτερικό των κρατών που θα δεχθούν τις βαρύτερες επιπτώσεις των βίαιων αλλαγών. Αν μη τι άλλο, οι πιο αδύναμοι πληθυσμοί θα έχουν λιγότερες δυνατότητες άμυνας και προσαρμογής, ενώ οι πλούσιες χώρες και οι προνομιούχοι παντού κάπως «θα τη βολέψουν…»

Σε κάθε περίπτωση όμως η ευθύνη οφείλει να είναι κοινή: Οι γνώριμες προφάσεις (π.χ. «είμαστε μικρό κράτος») δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την απουσία δράσης. Παρά τις ιστορικά διαφορετικές πορείες, η Ελλάδα συγκαταλέγεται σαφώς στις ανεπτυγμένες χώρες και έχει μια εξαιρετικά ρυπογόνα οικονομία. Οφείλουμε να το αναγνωρίζουμε αυτό – και στις διεθνείς μας σχέσεις και στις εγχώριες αναπτυξιακές επιλογές μας.

Οι σχέσεις Βορρά-Νότου: (υπ)ανάπτυξη για ποιους;

Οι επιστήμονες τεκμηριώνουν ότι η κλιματική αλλαγή σήμερα οφείλεται στις ανθρωπογενείς εκπομπές ρύπων ήδη από την έναρξη της βιομηχανικής εποχής. Με αυτή την έννοια, πληρώνουμε σήμερα τον λογαριασμό για αναπτυξιακές επιλογές που έγιναν προ πολλών δεκαετιών. Τίθεται όμως ένα σοβαρό ηθικό ζήτημα: Με βάση τη γνώση που πλέον κατέχουμε, δικαιούμαστε (εμείς, οι «ανεπτυγμένοι») να καταδικάσουμε τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες σε διαρκή υπανάπτυξη; Με άλλα λόγια, πως η αριστερά και οι προοδευτικές δυνάμεις θα απαντήσουν ταυτόχρονα στο δίκαιο αίτημα για αποκατάσταση των ανισοτήτων μεταξύ παγκόσμιου Βορρά και Νότου, χωρίς να αναγνωρίζουν το «δικαίωμα» στην ίδια (βρώμικη) ανάπτυξη χωρών όπως η Κίνα…

Σίγουρα η απάντηση δεν μπορεί να είναι το να πουλήσουμε πατενταρισμένες «πράσινες τεχνολογίες» στους «ιθαγενείς»… Χρειάζεται εδώ προβληματισμός για το πώς η αναπτυξιακή στήριξη των φτωχότερων κρατών από τη Δύση θα ενθαρρύνει την ήπια ενδογενή ανάπτυξή τους, χωρίς να δημιουργεί (νέου τύπου) αποικιοκρατικές δεσμεύσεις.

Η παγκόσμια διακυβέρνηση στο νεοφιλελεύθερο πλαίσιο

Η συνθήκη-πλαίσιο για την κλιματική αλλαγή (1992) εισήγαγε μια καινοτόμα αρχή στο διεθνές δίκαιο, τις «κοινές, αλλά διαφοροποιημένες ευθύνες» όλης της ανθρωπότητας για την αντιμετώπιση των κλιματικών αλλαγών – αναλογικά με τις ιστορικά διαφορετικές πορείες ανάπτυξης και τις σημερινές δυνατότητες. Ήταν ένα προχώρημα στην κατεύθυνση ενός πλαισίου παγκόσμιας διακυβέρνησης, περισσότερου αλληλέγγυου από την γνώριμη ωμή επιβολή του δίκαιου του ισχυρού στις διεθνείς σχέσεις. Με αυτή την έννοια, οι βασικές παραδοχές του ΟΗΕ για την αντιμετώπιση της κλιματικές αλλαγής είναι καλοδεχούμενες από μια αριστερή και προοδευτική σκοπιά.

Ωστόσο, η εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Κιότο (1997, σε ισχύ: 2005), που όρισε δεσμευτικούς στόχους μείωσης εκπομπών αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου στις βιομηχανοποιημένες χώρες, υλοποιήθηκε μέσω ενός πολύπλοκου συστήματος «ευέλικτων μηχανισμών»… Αυτοί βασίζονται στη λογιστική αποτίμηση των δικαιωμάτων ρύπανσης και το εμπόριό τους στα διεθνή χρηματιστήρια, αλλά και στην «εξαγωγή» της ρύπανσης σε φτωχότερα κράτη. Κατά κοινή ομολογία περιβαλλοντικών οργανώσεων και κινημάτων, οι «ευέλικτοι μηχανισμοί» δεν απέδωσαν τα προσδοκώμενα οφέλη καθαρής μείωσης των εκπεμπόμενων ρύπων, ή και αναπαρήγαγαν τη μη-βιώσιμη παραγωγή και τις σχέσεις εξάρτησης Βορρά-Νότου.

Κρίσιμο ζήτημα είναι ωστόσο για την αριστερά σήμερα, πως θα υπερασπιστεί ένα δίκαιο παγκόσμιο θεσμικό πλαίσιο για το περιβάλλον και την ανάπτυξη, χωρίς να αποδέχεται τις νεοφιλελεύθερης έμπνευσης «ευελιξίες» που συνοδεύουν την εφαρμογή του…

Προς (και μετά) την Κοπεγχάγη:

Σήμερα, τα βασικά ανοιχτά ζητήματα στις διαπραγματεύσεις είναι η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα ανεπτυγμένα κράτη, η χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων κρατών και η νομική φύση της συμφωνίας της Κοπεγχάγης.

Η αριστερά συντάσσεται με τα προοδευτικά κινήματα πολιτών και τους επιστήμονες που ζητούν μια δίκαιη και νομικά δεσμευτική συνθήκη για την περίοδο 2013 – 2017 που θα περιλαμβάνει φιλόδοξες μειώσεις εκπομπών από τις ανεπτυγμένες χώρες (κατά 40% έως το 2020, από 8-12% σήμερα) και χρηματοδότηση των φτωχότερων χωρών από τις πλούσιες με κεφάλαια της τάξης των ευρώ110 δισ. ετησίως.

Αν και οι ισχυροί του κόσμου θα προσπαθήσουν να παρουσιάσουν ως επιτυχία οτιδήποτε αποφασιστεί στην Κοπεγχάγη, η εκδοχή μιας «πολιτικής συμφωνίας», δηλαδή μιας γενικής διακήρυξης χωρίς σαφείς στόχους και δεσμεύσεις θα είναι εξαιρετικά αρνητική εξέλιξη. Εξίσου και η παράταση των διαπραγματεύσεων για έναν ακόμη χρόνο που ίσως αποφασιστεί, θα καθυστερήσει δραματικά αποφάσεις που επείγει να δρομολογηθούν άμεσα.

Ίσως οι μαζικές δράσεις της κοινωνίας των πολιτών στην Κοπεγχάγη και παντού στον κόσμο εκείνες τις ημέρες αποτρέψουν τις χειρότερες εξελίξεις και αφήσουν ανοιχτό ένα παράθυρο ελπίδας για δίκαιες ρυθμίσεις για το περιβάλλον και τις κοινωνίες.

Ο Χάρης Κωνσταντάτος είναι υπεύθυνος Τμ. Περιβάλλοντος και Οικολογίας ΚΠΕ ΣΥΝ

Advertisements

Σχολιάστε so far
Σχολιάστε



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: