Και «ντουντουκα» και «γκλομπ»: Το Διαδικτυο ως μεσο οργανωσης, προβολης και καταστολης της εξεγερσης (ειδικο ενθετο της ΕΠΟΧΗΣ για την εξεγερση του Δεκεμβριου, 6.12.2009)

ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ ΠΑΠΑΔΑΤΟΥ-ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ

Από τη σκοπιά των κοινωνικών κινημάτων και της εναλλακτικής προς τα κυρίαρχα ΜΜΕ ενημέρωσης, στην Ελλάδα λειτουργούν από το 2002 δύο «υποσταθμοί» του διεθνούς δικτύου, το Athens Indymedia και το Patras Indymedia, ενώ το 2005 ανέστειλε τη λειτουργία του το Thessaloniki Indymedia. Στην ίδια λογική της άμεσης, διαδραστικής, αντι-ιεραρχικής και μη εμπορευματικής πληροφόρησης λειτουργεί τα τελευταία χρόνια και το indy.gr, ενώ ιδιαίτερα δημοφιλές στους χρήστες είναι το νεότευκτο ΤV Xωρίς Σύνορα (tvxs.gr), ένα πρωτότυπο για την Ελλάδα εγχείρημα διαδικτυακής τηλεόρασης, που ξεκίνησαν ο Στ. Κούλογλου, μετά την απομάκρυνσή του από την κρατική τηλεόραση, και νέοι δημοσιογράφοι που εργάζονται σε άλλα ΜΜΕ. Παρόμοιο εγχείρημα, εντός όμως του κυρίαρχου πλαισίου, είναι και το zougla.gr.

Παραμένοντας στα καθ’ημάς, δίπλα στις ιστοσελίδες, τις λίστες e-mail, τα διαδικτυακά φόρουμ και τα  κανάλια αποθήκευσης βίντεο στο YouTube που χρησιμοποιούν κόμματα, οργανώσεις, πολιτικά στελέχη, κοινωνικά κινήματα και μεμονωμένοι χρήστες από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα, τα τελευταία χρόνια αναδύθηκαν και στη χώρα μας ως μέσα επικοινωνίας, ενημέρωσης και συμμετοχής στον πολιτικό ανταγωνισμό, τα προσωπικά και συλλογικά ιστολόγια (blogs), που -όπως και τα άλλα μέσα- ενθαρρύνουν την άμεση δημιουργία και ανταλλαγή υλικού (πληροφορίας), το συνδυασμό με άλλα μέσα (π.χ. YouTube) και, συνήθως, την ανωνυμία.

Όλα τα παραπάνω μέσα -με εξαίρεση τα Indymedia, indy και, εν μέρει, το tvxs- αξιοποιούνται στην Ελλάδα από τα κόμματα στις προεκλογικές περιόδους επί μια δεκαετία περίπου, ενώ σχετίζονται με την καθημερινή λειτουργία ενός αστερισμού πολιτικών συλλογικοτήτων, κινήσεων πολιτών, διανοουμένων, κοκ. Οι διαδηλώσεις ενάντια στην παγκοσμιοποίηση που έγιναν στη Θεσσαλονίκη το 2003 και το κίνημα των καταλήψεων του 2006-7, για να μείνουμε στα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα, συνδέθηκαν συστηματικά, κυριολεκτικά και μεταφορικά, με το Διαδίκτυο· εδώ τα Indymedia και indy δεν αποτέλεσαν εξαίρεση, αλλά μάλλον τον κανόνα.

Με βάση όσα αναφέραμε, είναι προφανές ότι ο Δεκέμβρης πάτησε σε ένα γενικότερο υπόβαθρο χρήσης των νέων τεχνολογιών για τις ανάγκες των κοινωνικών κινημάτων ώστε, την ώρα που καταγραφόταν η κοινωνική έκρηξη στο δημόσιο χώρο, μία παράλληλη, εξίσου δριμεία έκρηξη επικοινωνίας εκτυλισσόταν στον ψηφιακό κόσμο, που αποτελεί –και πρέπει έτσι να αναλύεται- κομμάτι του πρώτου.[1] Το φαινόμενο εντοπίστηκε νωρίς από τον Τύπο και αναλύθηκε εκτενέστερα αργότερα, έχει δε ιδιαίτερη σημασία, για τρεις τουλάχιστον λόγους:

Ο πρώτος έχει να κάνει με την ταχύτητα και το εύρος διάδοσης των γεγονότων. Χάρη σ’ έναν αστερισμό μέσων, η είδηση της δολοφονίας και κάθε κινητοποίηση που ακολούθησε να έφτασαν παντού στον κόσμο με κείμενο, εικόνα και ήχο, απλώς και μόνο με την παράθεση ενός συνδέσμου (ενίοτε δηλαδή χωρίς καν να γράψει κάποιος οτιδήποτε· ήταν αρκετή με στιγμιαία κίνηση «copy/paste»), ώστε να φανεί σύντομα ότι τα κυρίαρχα ΜΜΕ και τα μεγάλα ειδησεογραφικά πρακτορεία δεν μπορούσαν να μονοπωλούν την κάλυψη –άρα και την ερμηνεία- των συμβάντων. Έγινε από νωρίς κοινός τόπος: οι δεκάδες διαδηλώσεις συμπαράστασης σε ολόκληρο τον πλανήτη, καθώς και η (αδιαμεσολάβητη) μετάδοσή τους στην Ελλάδα, οφείλονταν σε μεγάλο βαθμό στις δυνατότητες που πρόσφερε το Διαδίκτυο και που αξιοποίησαν ποικιλοτρόπως οι εξεγερμένοι/ες.

– Τούτων δοθέντων, ο δεύτερος αφορά τη δυνατότητα ελέγχου των κυρίαρχων ΜΜΕ και άρα εκδημοκρατισμού της ενημέρωσης. Χάρη στο Διαδίκτυο και απλούς χρήστες, συχνά αυτόπτες μάρτυρες, αποδείχτηκε κατ’ επανάληψη ότι Τύπος και τηλεόραση υπέβαλλαν ερμηνείες και παραποιούσαν ή απέκρυπταν γεγονότα. Η παραποίηση από το MEGA του βίντεο της δολοφονίας που είχε ήδη κυκλοφορήσει στο Ίντερνετ (απ’ όπου και το αναμετέδωσαν τα κανάλια), η πονηρή «διασκευή», ως πολιτικό σχόλιο σε μια κρίσιμη συγκυρία, από το πρωτοσέλιδο του Ελεύθερου Τύπου (την αποκάλυψε blogger, προτού o ίδιος γράψει σχετικά στην Αυγή), καθώς και η σκόπιμη καθυστέρηση δημοσίευσης, επίσης από τον Ελεύθερο Τύπο, φωτογραφίας άνδρα των ΜΑΤ που σημαδεύει με το όπλο του διαδηλωτές, 19 ώρες μετά τη δολοφονία του 15χρονου μαθητή, ήταν μερικές τέτοιες περιπτώσεις· στην τελευταία, ο φωτορεπόρτερ απολύθηκε από την εφημερίδα με πρόσχημα ότι η φωτογραφία είχε διαρρεύσει στο Διαδίκτυο και σε ξένα πρακτορεία (κατά τον διευθυντή, η φωτογραφία ανήκε στην κυριότητα του Ελεύθερου Τύπου), ήταν όμως χάρη σε αυτή τη «διαρροή» και την εν γένει διαχείριση του θέματος από την εφημερίδα, που κατέρρευσαν, τόσο τα περί «μεμονωμένου περιστατικού» που υποστήριζαν ο υπουργός Εσωτερικών και κυβερνητικοί κύκλοι μετά τη δολοφονία του Γρηγορόπουλου, όσο και για πολλοστή φορά, οι εντυπώσεις περί αμεροληψίας των ΜΜΕ.

Αυτό δε θα πει βεβαίως ότι οι χρήστες του Διαδικτύου υπήρξαν/είναι οι ίδιοι αμερόληπτοι. Σύμφωνα με τον Τσιμιτάκη,[2] τις ημέρες της εξέγερσης (όπως και σχεδόν ποτέ, άλλωστε) στο Διαδίκτυο δεν διεκδικήθηκε αντικειμενικότητα στην μετάδοση των πληροφοριών. Διά του συλλογικού ελέγχου, όμως, των επιμέρους υποκειμενικών εκφράσεων και της αρχειοθέτησης, μπορούσε καθένας/μια να αποφασίζει για την ποιότητα του δημοσιογραφικού προϊόντος, να ανατρέχει ανά πάσα στιγμή σ’ αυτό και να το χρησιμοποιεί κατά το δοκούν.

Στο πλαίσιο αυτό, η αναδημοσίευση της είδησης της δολοφονίας απ’ τα twitter του Al Jazeera και του BBC World, 4 και 6 ώρες αντίστοιχα μετά την πρώτη ανάρτησή της από τον χρήστη cpil στο δικό του twitter, υπήρξε ένα ανάμεσα σε πολλά παρόμοια διαδικτυακά «γεγονότα» με πολιτική σημασία, τόσο με τη γενική έννοια, όσο και από την άποψη του «ανταγωνισμού για την είδηση» ανάμεσα -αλλά και εναντίον– των κυρίαρχων ΜΜΕ. Τον Δεκέμβριο, τα τελευταία δεν έδιναν μόνο, αλλά και έπαιρναν δημοσιογραφική «τροφή» ή/και έχαναν σε κύρος, κι όλα αυτά, με μηδενικό κόστος για τους «ανταγωνιστές» τους.

Ο τρίτος λόγος έχει να κάνει βεβαίως με τη δυνατότητα διοργάνωσης-προπαγάνδισης κινητοποιήσεων σε μαζική κλίμακα και τη χρήση του Διαδικτύου ως μέσο πολιτικής συμμετοχής. Το Twitter, αποτέλεσε κατά ομολογία ξένων ΜΜΕ, bloggers και διαδηλωτών, το αποτελεσματικότερο μέσο παρακολούθησης της κοινωνικής έκρηξης. Εξίσου σημαντικό ρόλο έπαιξαν το Αthens Indymedia και το indy.gr, στα οποία το γεγονός της δολοφονίας δημοσιοποιήθηκε σε ελάχιστα λεπτά, αλλά και το Facebook, όπου από το βράδυ της 6ης Δεκεμβρίου δημιουργήθηκαν group με χιλιάδες συμμετέχοντες· μια έρευνα στα δημοφιλέστερα από αυτά, που σήμερα αριθμούν δεκάδες χιλιάδες χρήστες, δείχνει ότι πολλές από τις κινητοποιήσεις του Δεκεμβρίου γνωστοποιήθηκαν και συντονίστηκαν μέσω της συγκεκριμένης διαδικτυακής κοινότητας.

Τέλος, από βράδυ της 6ης Δεκεμβρίου και για όλο το μήνα, δημιουργήθηκαν δεκάδες blogs καταλήψεων, αρχειοθέτησης/προπαγάνδισης, αλλά και οργισμένης αντίδρασης από τη σκοπιά του «νόμου και της τάξης», ενώ ένα μέρος της δημόσιας συζήτησης δημιουργήθηκε ή μεταφέρθηκε σε προϋπάρχοντα blogs, με αποτέλεσμα ο όγκος του σχετικού υλικού να είναι σήμερα τεράστιος.


[1] Μπρούμας, Αντώνης (2009), Ψηφιακή τεχνολογία και κοινωνικά κινήματα, Θέσεις 108

[2] Τσιμιτάκης, Ματθαίος (2009), «Εξέγερση και Διαδίκτυο», Σύγχρονα Θέματα 103

Advertisements

Σχολιάστε so far
Σχολιάστε



Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: