Ο Δεκεμβρης του 2008 και η κατασκευη μιας νεας ταυτοτητας (ειδικο ενθετο της ΕΠΟΧΗΣ για την εξεγερση του Δεκεμβριου, 6.12.2009)
06/12/2009, 11:42 πμ
Filed under: Χρηστος Σιμος | Ετικέτες:

ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΣΙΜΟΥ

Αν και υπήρξαν πολλοί που έκαναν λόγο για «μηδενισμό», «απουσία ταυτότητας» κι άλλα παρόμοια καθώς τοποθετούνταν επί του θέματος, άθελα τους συνετέλεσαν κι αυτοί στην κατασκευή μιας εντελώς νέας ταυτότητας: αυτής του Δεκέμβρη. Τους είχαν προλάβει βέβαια αυτοί που πήραν μέρος στην εξέγερση, ωστόσο o «Δεκέμβρης» ανάγκασε κυριολεκτικά τους πάντες – συμμετέχοντες και μη, διαφωνούντες και συμφωνούντες – να μιλήσουν και αρκετούς από αυτούς να γράψουν. Εξεγερσιακές πρακτικές, λόγοι υπέρ και εναντίον, διεκδίκηση αλλά και αποκήρυξη του. Δεν έλειψε τίποτα από τα στοιχεία εκείνα που συγκροτούν τις πολιτικές ταυτότητες, χωρίς βεβαίως αυτό να σημαίνει ότι τα υλικά ήταν καινούρια. Το καινούριο ήταν ο «Δεκέμβρης» και η απόδοση νέου νοήματος στα πολιτικά και κοινωνικά πράγματα, κάτι που μας έκανε όλους να πάρουμε θέση.

Θα ασχοληθώ με διάφορα κείμενα που αντιμετώπισαν την εξέγερση του Δεκέμβρη ως «παθογένεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος», ως φαινόμενο «βίας, χάους και αναρχίας» που σηματοδοτεί το αδιέξοδο του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού[1]. Επειδή οι μεθοδολογικές προκείμενες παρουσιάζουν ομοιότητες, αλλά οι αιτιολογήσεις, τα επιχειρήματα και οι προτάσεις παρουσιάζουν διαφορές, θα εξετάσω το κάθε κείμενο ξεχωριστά, επιχειρώντας μια συνολικότερη κριτική στο τέλος. Ξεκινώντας από το κείμενο των επτά πανεπιστημιακών[2], ο τίτλος και μόνο σηματοδοτεί εξαρχής το περιεχόμενο: η δημοκρατία (ποια άραγε εννοούν; Τη δημοκρατία ως διαδικασία ή ως ουσία;) είναι εχθρός της βίας και της αναρχίας, τα οποία είναι σημάδια πολιτισμικής παρακμής. Ο Δεκέμβρης είναι αποτέλεσμα και της οικονομικής κατάστασης της Ελλάδας, η οποία τείνει προς την χρεοκοπία. Όμως για τη χρεοκοπία αυτή οφείλουμε να συμβάλλουμε όλοι, ώστε να ξεφύγουμε. Συνεπώς, για τη χρεοκοπία είναι υπεύθυνοι όλοι, ανεξάρτητα από τη θέση τους στις σχέσεις παραγωγής. Παρόμοιες διαπιστώσεις γίνονται και για τους υπόλοιπους κοινωνικούς τομείς, όπως την κρατική διοίκηση και την παιδεία. Ποιοι έχουν την ευθύνη για την παρακμή ή ποιο πλέγμα σχέσεων οδηγεί σε αυτή δεν το μαθαίνουμε. Όπως επίσης δεν μαθαίνουμε από πού προέρχονται εκείνοι «οι λίγοι απελπισμένοι» που προκαλούν το «χάος». Μήπως είναι εξωγήινοι; Ακόμα κι αν είναι έτσι, οι ίδιοι είναι άμοιροι ευθυνών ως πανεπιστημιακοί δάσκαλοι; Οι επτά πανεπιστημιακοί κλείνουν το κείμενο τους, καλώντας τους δημοκρατικούς πολίτες να βρεθούν «στην πρωτοπορία για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς.». Πως είναι δυνατόν οι δημοκρατικοί θεσμοί της χώρας να μην έχουν διαβρωθεί μέσα σε μια τόσο προβληματική και διεφθαρμένη κοινωνία και το μόνο που τελικά χρειάζεται να γίνει είναι η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης; Τέλος, πως είναι δυνατόν η δημοκρατία να επιζητά συναίνεση;

Ο Στάθης Καλύβας[3] αντιμετωπίζει τον «Δεκέμβρη» ως αποτέλεσμα της «κουλτούρας της μεταπολίτευσης». Η κουλτούρα αυτή σχετίζεται με τη γενιά του Πολυτεχνείου και τα αδιέξοδα αυτής. Πρόκειται για μια κουλτούρα που δίνει άλλοθι στη χρήση βίας για τη διεκδίκηση οποιουδήποτε αιτήματος. Ακόμα και αν ισχύουν όλα αυτά, υπάρχουν κάποια ερωτήματα: μόνο στην Ελλάδα ξεσπούν βίαιες ταραχές; Ο κρατικός μηχανισμός δεν ασκεί βία; Τα επεισόδια του Δεκέμβρη ξεκίνησαν τυχαία ή μήπως προηγήθηκε η δολοφονία του Γρηγορόπουλου, γεγονός το οποίο αποσιωπάται ως δια μαγείας από το κείμενο;

Ο Νίκος Μουζέλης[4] κάνει λόγο για αναρχική βία για την αναπαραγωγή της οποίας ευθύνεται μεταξύ άλλων και το πανεπιστημιακό άσυλο όπως λειτουργεί. Επίσης αποδίδει ευθύνη στο νεοφιλελευθερισμό αλλά και στην απαξίωση της πολιτικής και των κομμάτων. Φαινόμενα που με τη σειρά τους σχετίζονται με την τοποθέτηση της Ελλάδας στην καπιταλιστική ημιπεριφέρεια, όπου η κοινωνία των πολιτών είναι ανίσχυρη, αλλά και στη μετανεωτερικότητα και τα αδιέξοδά της. Ωστόσο, στο ίδιο κείμενο, βλέπουμε πως η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από την κομματοκρατία αλλά και την παντοδυναμία των κομμάτων. Τότε πώς είναι απαξιωμένα τα κόμματα; Η ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού προκαλεί προβλήματα, όμως στην καπιταλιστική μητρόπολη δεν ισχύουν τα ίδια; Η καπιταλιστική ανάπτυξη δεν ήταν αυτή που οδήγησε άραγε στο νεοφιλελευθερισμό; Η κοινωνία των πολιτών είναι πανάκεια; Και σε ποιες χώρες λειτουργεί; Πώς είναι δυνατόν να επιτευχθεί η ισότιμη πρόσβαση όλων των πολιτών στη δημόσια σφαίρα όταν ο νεοφιλελευθερισμός παράγει τόσο ακραίες κοινωνικές ανισότητες; Και τέλος, πως είναι δυνατόν να επιτευχθεί καπιταλιστική ανάπτυξη χωρίς την καλλιέργεια της κουλτούρας του καταναλωτισμού;

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός[5] κάνει λόγο για τον ιδιωτικό τομέα που στην Ελλάδα είναι κρατικοδίαιτος και για διάφορες ομάδες πίεσης που είναι κυρίαρχες όπως τα συνδικάτα κι άλλα παρόμοια. Πράγματι τα συνδικάτα είναι παντοδύναμα στην Ελλάδα, αν και είμαστε μια χώρα που αμείβεται ισχνά και δουλεύει κατά μέσο όρο πολύ σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές  χώρες. Ένας ακόμη ισχυρισμός είναι πως το πολιτικό σύστημα έχει μπλοκάρει την κοινωνία. Αυτό θα ήταν σωστό αν είχαμε χούντα. Εφόσον έχουμε δημοκρατία, γιατί αυτές οι υγιείς κοινωνικές δυνάμεις δεν κάνουν την εμφάνιση τους; Εξάλλου το κείμενο διατυπώνει τη θέση ότι στο ελληνικό πανεπιστήμιο η αριστερά είναι παντοδύναμη. Αυτό είναι αλήθεια: έχουμε πραγματικά δημόσια και δωρεάν παιδεία και η γνώση είναι στραμμένη στις κοινωνικές ανάγκες. Τα αποτελέσματα των φοιτητικών εκλογών άλλωστε αποδεικνύουν την παντοδυναμία της αριστεράς… Μεγάλο μερίδιο ευθύνης για το «χάλι» του ελληνικού πανεπιστημίου έχει το καθεστώς της συνδιοίκησης. Έχει απόλυτο δίκιο ο κ. Καλοκαιρινός: που ακούστηκε ενήλικοι άνθρωποι να συμμετέχουν στις διαδικασίες των εκπαιδευτικών θεσμών; Άλλωστε, ο στρατός μια χαρά λειτουργεί.

Για τον Μάνο Ματσαγγάνη[6] η ευθύνη για τη βία επιρρίπτεται στη βίαιη ελληνική κουλτούρα. Πρόκειται για μια κοινωνία που συμπαθεί την οργάνωση «17 Νοέμβρη» και έχει κατά καιρούς υποστηρίξει ηγέτες όπως ο Μιλόσεβιτς και ο Σαντάμ Χουσεΐν: μια κοινωνία όπου ο αντιαμερικανισμός είναι διάχυτος. Γι’ αυτό άλλωστε η Ελλάδα δεν είναι και μέλος του ΝΑΤΟ, ούτε έχει στηρίξει τις ειρηνευτικές αποστολές των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής… Επίσης ο κ. Ματσαγγάνης θεωρεί πως η βία στα γήπεδα έχει άμεση σχέση με τη βία του Δεκέμβρη. Άλλωστε κάθε Κυριακή οι ειδικοί φρουροί πυροβολούν εφήβους στους ποδοσφαιρικούς αγώνες.

Ο Θάνος Λίποβατς[7], αφού παρομοιάσει κι αυτός τους αναρχικούς με τους χούλιγκανς και τους κλέφτες θεωρεί ως κύρια αιτία την απουσία του Νόμου του Πατέρα: οι γονείς και οι δάσκαλοι έχουν πάψει πλέον να βάζουν όρια στα παιδιά τους. Παράλληλα, τα κόμματα και οι συντεχνίες έχουν πολλή μεγάλη ευθύνη για την επιτρεπτική κουλτούρα που επικρατεί. Στο νεοφιλελεύθερο πλαίσιο, τα παιδιά από τη μία στρέφονται στον άκρατο καταναλωτισμό και από την άλλη από μικρή ηλικία μπλέκουν το προβληματικό ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα στο οποίο ανθεί η παραπαιδεία. Συνεπώς τα παιδιά μαθαίνουν από μικρά τον ανταγωνισμό γι’ αυτό και ωθούνται στην εκμάθηση πολλών δεξιοτήτων από πολύ μικρή ηλικία. Με ποιο τρόπο πειθαρχούν τα ελληνόπουλα σ’ αυτή τη διαδικασία παραμένει μετέωρο. Εξάλλου παραμένει μετέωρο το πώς η ελληνική κοινωνία λειτουργεί εν γένει εφόσον ο Νόμος του Πατέρα είναι εντελώς απών. Πώς τα ελληνόπουλα πειθαρχούν σε μια κοινωνία όπου η ανεργία των νέων είναι συντριπτική και δεν εξεγείρονται απέναντι σ’ αυτήν την κατάσταση; Πώς οι γονείς τους δουλεύουν τόσο πολύ για να αντεπεξέλθουν οικονομικά; Άνευ πειθαρχίας;  Αν ίσχυαν όλα αυτά, θα έπρεπε να καίγεται η Αθήνα κάθε μέρα, όχι μόνο τον Δεκέμβρη. Έχω την αίσθηση πως ο Νόμος του Πατέρα όπως φαίνεται να τον ορίζει ο κ. Λίποβατς συμπίπτει με την ιδεολογική και πολιτική του άποψη. Όμως ο Πατέρας (εκτός αν ο Λακάν κάνει λάθος) δεν είναι ένας και μοναδικός…

Ο κ. Λίποβατς εξάλλου λέει πως στην Ελλάδα είναι διάχυτος ένας αναρχισμός μικροαστικού τύπου (όπως ισχυρίζεται και η Πέρσα Ζέρη[8]), ο οποίος έχει ως αποτέλεσμα την καχυποψία απέναντι στους θεσμούς και την οικογενειοκρατία. Ακόμα  κι αν αυτό ισχύει, η εξέγερση του Δεκέμβρη εκτός από «επεισόδια και βία» παρήγαγε θεσμούς και συλλογικότητες που δεν είχαν ουδεμία σχέση ούτε με την οικογένεια ούτε με το κράτος.

Ο Πέτρος Μάρκαρης[9] επαναλαμβάνει στο κείμενό του πολλά από τα επιχειρήματα που παρουσιάστηκαν πιο πάνω σχετικά με την καθυστέρηση της Ελλάδας σε σχέση με τις ανεπτυγμένες δημοκρατίες της δύσης όπου όλα λειτουργούν άψογα. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι κλείνει το κείμενο του λέγοντας πως θα καταλήξουμε να εκλέξουμε κάποιον αντίστοιχο με τον Μπερλουσκόνι. Η Ιταλία θεωρείται κι αυτή καθυστερημένη; Ο Σαρκοζύ είναι άραγε πιο συμπαθής περίπτωση; Ο Μπους που κυβέρνησε τις ΗΠΑ; Πόσο «πολιτισμένα» συμπεριφέρονται οι Άγγλοι και οι Αγγλίδες που έρχονται στην Ελλάδα τα καλοκαίρια και εξευτελίζονται πλήρως από το αλκοόλ; Που οφείλεται άραγε αυτό το φαινόμενο;

Το ενδιαφέρον σ’ όλες αυτές τις επεξεργασίες είναι ότι αν και τα θεωρητικά σχήματα περί ανάπτυξης και υπανάπτυξης, ορθολογισμού και ανορθολογικότητας ή θεσμικής πολιτικής και εξωθεσμικής βίας, έχουν υποστεί εξαντλητικές κριτικές, η ισχύς τους παραμένει. Αυτό είναι άλλωστε και μια ισχυρή ένδειξη της σχέσης των πολιτικών επιστημών με την πολιτική πρακτική. Πάντως οι θεωρήσεις αυτές έχουν πολλούς λόγους για να μην αντιμετωπίζουν τους «αναρχικούς» ως πολιτικό χώρο που παράγει συγκεκριμένο πολιτικό λόγο και πολιτικές πρακτικές. Η αριστερά δεν έχει ούτε έναν.

Χρήστος Σίμος


[1] Τα κείμενα των Γιώργου Καράμπελα, «Υπέρ του δυνατού. Οι διανοούμενοι και η εξέγερση», Νέα Εστία, τ. 1819, 2009 και Γιάννη Μπαλαμπανίδη, «Προσεγγίσεις του «Δεκέμβρη»: ερμηνευτικές και μεθοδολογικές προκείμενες», Σύγχρονα Θέματα, τ.105, 2009, συνοψίζουν επίσης, με διαφορετικό τρόπο διάφορες όψεις του ζητήματος.

[2] Ανοιχτή επιστολή επτά πανεπιστημιακών, «Ούτε δικτατορία, ούτε αναρχία – Δημοκρατία!», Καθημερινή, 14/12/08

[3] Στάθης Καλύβας, «Η κουλτούρα της μεταπολίτευσης, Καθημερινή, 14/12/08

[4] Νίκος Μουζέλης, «Κοινωνική έκρηξη και κοινωνία των πολιτών», Το Βήμα, 21/12/08

[5] Alexis Kalokerinos, “Political Failure and Social Guilt”, στο Spyros Economides, Vassilis Monastiriotis (επιμ.), The Return of Street Politics? Essays on the December Riots in Greece, The Hellenic Observatory, LSE, 2009

[6] Manos Matsaganis, “Facing up to the Culture of Violence”, The Return…, ο.π.

[7] Θάνος Λίποβατς, «Μετατρέψτε την καταστροφική επιθετικότητα σε δημιουργική δραστηριότητα!», Νέα Εστία, τ. 1819, 2009

[8] Persa Zeri, «The Riots of December: A Spontaneous Social Phenomenon or a Social Movement?»,  The Return…, ο.π.

[9] Πέτρος Μάρκαρης, «Η Εξέγερση των Θυλάκων», Κωπηλάτες, τ. 1, 2009

Advertisements

1 σχόλιο so far
Σχολιάστε

Δεν έχω διαβάσει τα κείμενα που σχολιάζονται.Θα με διευκόλυνε η ανάρτησή τους στο ιστολόγιο του ΚΟΚΚΙΝΟΠΡΑΣΙΝΟΥ , και ίσως και τους άλλους επισκέπτες.ΕΙΔΙΚΆ εκείνων που δεν υπάρχουν στο ΔΙΑΔΊΚΤΥΟ.Η αποψη των αλλων πάντα δοκιμάζει την αντοχή της δικής μας , και συχνά μας αποκαλύπτει πλευρές που δεν έχουμε συλλάβει- ακόμα , και ιδίως όταν , η θεώρησή μας είναι διαφορετική και για λόγους «ιδεολογικής» αφετηρίας…το δικό μου σχόλιο αφορά τη τελευταία παράγραφο: παρακολουθώ τη συζήτηση για την » ανάπτυξη-υπανάπτυξη» απο τη δεκαετία του 70…κείμενα ΜΟΥΖΕΛΗ,ΜΗΛΙΟΥ,ΒΕΡΓΟΠΟΥΛΟΥ,ΤΑΣΣΟΠΟΥΛΟΥ,ΔΡΑΓΑΣΑΚΗ….ΚΑΙ ΠΟΛΛΩΝ ΑΛΛΩΝ…ΔΕΝ ΝΟΜΙΖΩ ΟΤΙ ΥΠΗΡΞΕ ΑΠΟ ΚΑΠΟΙΑ ΠΛΕΥΡΑ ΤΟΣΟ ΕΞΑΝΤΛΗΤΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΟΥ ΝΑ ΕΛΥΣΕ ΤΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ…ΕΚΕΙΝΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΩ ΔΕΙ ΑΡΚΕΤΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΑΦΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ-ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΜΕ ΤΟΝ ΛΕΓΟΜΕΝΟ ΑΝΑΡΧΙΚΟ-ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ΧΩΡΟ…ΕΝΩ ΕΧΩ ΔΕΙ ΑΡΚΕΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΣΤΟΝ «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ»…

Σχόλιο από ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: