Περι νεων και παλαιων (ΑΥΓΗ, 12.12.2009)

ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΔΕΔΟΥΣΟΠΟΥΛΟΥ

Τον Ηλία Κανέλλη τον θυμάμαι πριν είκοσι χρόνια τώρα. Έχω τη μορφή του στο μυαλό μου, ένας νέος άνδρας, αδύνατος, με έξυπνο πρόσωπο και λαμπερά μάτια. Παιδί με σεμνότητα και ήθος, έγραφε εύστοχα και ευαίσθητα κείμενα στα αριστερά έντυπα της εποχής, πάντα με σεβασμό προς τον «αντίπαλο», τον όποιο αντίπαλο. Τον άλλο Ηλία Κανέλλη, που γράφει σε έντυπα του συγκροτήματος κείμενα σαν και αυτό που απεύθυνε στον Αλέξη Τσίπρα, δεν τον γνωρίζω, και ούτε θέλω να τον μάθω. Φαντάζομαι ότι πρόκειται για μια τραγική συνωνυμία, ένα κακό παιγνίδι που επιφύλαξε η μοίρα στον παλαιό εκείνο άνθρωπο που εκτιμούσα.

Από όσα καταμαρτύρησε αυτός ο άγνωστός μου Κανέλλης στον Τσίπρα, ένα μόνο θεωρώ άξιο συζήτησης: Έχουν οι σημερινοί νέοι ένα χειρότερο μέλλον από εκείνο των γονιών τους; Εύλογο ερώτημα. Αν αυτό συμβαίνει πρόκειται για μια ιστορική ανατροπή: από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα ο κοινός νους έχει θεωρήσει αυτονόητη την πρόοδο και τη διαχρονική βελτίωση των όρων διαβίωσης. Η έννοια της «προόδου», αποτιμημένη σε όρους συσσώρευσης υλικών αγαθών, διεύρυνσης και εμπλουτισμού του καταναλωτικού προτύπου του πληθυσμού, αποτέλεσε, άλλωστε, παγιωμένη βεβαιότητα και κομβικό στοιχείο νομιμοποίησης και σταθεροποίησης του καπιταλισμού, καθώς ακύρωνε τους μύχιους φόβους της κλασικής πολιτικής οικονομίας. Ας πούμε, λοιπόν, λίγα, όσα μας επιτρέπει ο χώρος.

Πριν δέκα χρόνια περίπου δύο διαπρεπείς και καθόλου αριστεροί οικονομολόγοι, οι Blanchflower και Freeman, σημείωναν ότι οι νέοι σήμερα είναι σε καλύτερη θέση από τους νέους προηγούμενων εποχών, με την εξαίρεση των ζητημάτων που σχετίζονται με την εργασία: οι προοπτικές απασχόλησης και σταδιοδρομίας είναι περισσότερο περιορισμένες, ενώ και οι σχετικοί μισθοί των νέων έναντι των μισθών των ώριμων ηλικιών έχουν μειωθεί κατά το τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα σχεδόν σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες. Με άλλα λόγια, οι νέοι σήμερα, τουλάχιστον στις «αναπτυγμένες» χώρες, έχουν στη διάθεσή τους περισσότερα καταναλωτικά αγαθά, ευκαιρίες διασκέδασης και τουρισμού, υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, καλύτερη υγεία, υποδέχονται ένα μεγαλύτερο όγκο πληροφοριών από τις προηγούμενες γενιές. Όμως, στην αγορά εργασίας έρχονται αντιμέτωποι με την ανεργία, μόνιμη ή διακοπτόμενη από διαστήματα απασχόλησης, εργασιακή επισφάλεια, χαμηλούς μισθούς, έλλειψη ικανοποιητικών προοπτικών επαγγελματικής αποκατάστασης και σταδιοδρομίας, περιορισμένη ένταξη στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, όπου αυτό στηρίζεται στην καταβολή εισφορών. Τούτο το τελευταίο σημαίνει σταδιακό αποκλεισμό από τις υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας και αδυναμία εξασφάλισης συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων, σε αντίθεση με αυτά που είχαν οι γονείς και οι παππούδες τους από την αρχή, σχεδόν, του 20ου αιώνα.

Πληθώρα, άλλωστε, εμπειρικών μελετών δείχνουν ότι εμφανίζεται ένας εγκλωβισμός των νέων από την αρχική κατάσταση απασχόλησης ή ανεργίας. Με άλλα λόγια, η αρχική ένταξη στη δομή της απασχόλησης καθορίζει σε σημαντικό βαθμό τις προοπτικές σταδιοδρομίας. Μια πρόσφατη διδακτορική διατριβή από τον Δημήτρη Παπαδόπουλο, που υποβλήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Τίλμπουργκ, δείχνει την έκταση αυτού του εγκλωβισμού σε θέσεις επισφαλούς και χαμηλών αμοιβών εργασίας στις χώρες της Ε.Ε. Η διατριβή του Παπαδόπουλου έκανε αίσθηση, γιατί ανέτρεπε αντίθετες μέχρι τότε αντιλήψεις, με αποτέλεσμα να δημοσιευθεί σχετική γελοιογραφία σε εφημερίδα ευρείας κυκλοφορίας, όπου ο τρέμων νέος εμφανίζεται προ του διευθυντή προσωπικού, ο οποίος του λέει:

«Το καλό νέο είναι ότι σε προσλάβαμε με το συμβατικό κατώτερο μισθό. Το κακό νέο είναι ότι θα παραμείνεις εκεί».

Βεβαίως, όλοι οι «νέοι» δεν αντιμετωπίζουν τις ίδιες, κακές, ευκαιρίες αρχικής ένταξης και σταδιοδρομίας. Η κατηγορία «νέοι» είναι εξαιρετικά ετερογενής. Η προσπάθεια θεωρητικής αμφισβήτησης μιας σχηματικής δομικο-λειτουργιστικής προσέγγισης της διαδικασίας μετάβασης των νέων από την εκπαίδευση στην αγορά εργασίας με την έμφαση στην ατομικότητα, τις προσωπικές επιλογές και στρατηγικές, την αξιοποίηση και προσαρμογή διαθέσιμων ατομικών «πόρων», οδήγησε σε εμπειρικό Βατερλώ. Οι μεγάλοι δομικοί παράγοντες της κοινωνικής τάξης, του φύλου και της φυλής αποδείχθηκαν κυρίαρχα καθοριστικοί στη διαδικασία μετάβασης οδηγώντας το πρόγραμμα της θεωρητικής εξατομίκευσης σε πλήρες αδιέξοδο.

Αν λοιπόν επιμένουμε να βγάζουμε γενικεύσιμα συμπεράσματα για την κοινωνική δυναμική με υλικό τον κοινωνικό μας περίγυρο, αν μένουμε μύωπες στο τι συμβαίνει στον κοινωνικό ιστό, ας μη θεωρούμε αυτονόητο ότι και οι νέοι αντιλαμβάνονται το ίδιο μυωπικά τη ζωή τους: Γνωρίζουν ότι η σημερινή υλική τους ευμάρεια έχει υποσκαφτεί τραγικά από εκείνους που βλέπουν την πραγματικότητα μέσα από τις διαθλάσεις της ιδεολογίας τους και του ατομικού τους συμφέροντος. Όπως νεαρή ξανθιά και διάσημη έλεγε στα κανάλια, «όσους ξέρω έχουν χρυσό Rolex και ακριβό αυτοκίνητο». Εκείνη τουλάχιστον είχε τη σοφία να μη προβαίνει σε γενικεύσεις.

Ο Απ. Δεδουσόπουλος είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Advertisements





Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.



Αρέσει σε %d bloggers: